<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?> <?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?> <TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hans-HK" xml:id="J34nB296"> <teiHeader> <fileDesc> <titleStmt> <title>Jiaxing Canon (Shinwenfeng Edition), Electronic version, No. B296 漆园指通</title> <title xml:lang="zh-Hans">嘉兴大藏经（新文豐版）数位版, No. B296 漆园指通</title> <author>淸 净挺著</author> <respStmt> <resp>Electronic Version by</resp> <name>CBETA</name> </respStmt> </titleStmt> <editionStmt> <edition>XML TEI P5</edition> <respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt> </editionStmt> <extent>3卷</extent> <publicationStmt> <idno type="CBETA"> <idno type="canon">J</idno>.<idno type="vol">34</idno>.<idno type="no">B296</idno> </idno> <distributor> <name>中华电子<persName>佛</persName>典协会 (CBETA)</name> <address> <addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine> </address> </distributor> <availability> <p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p> </availability> <date>2024-07-11 16:04:33 +0800</date> </publicationStmt> <sourceDesc> <bibl> <title level="s">Jiaxing Canon (Shinwenfeng Edition)</title> <title level="s" xml:lang="zh-Hans">嘉兴大藏经（新文豐版）</title> <title level="m" xml:lang="zh-Hans">漆园指通</title> </bibl> </sourceDesc> </fileDesc> <encodingDesc> <projectDesc> <p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA(first version), Input by CBETA(second version), Punctuated text as provided by Mr. Li Ming-Fang</p> <p xml:lang="zh-Hans" cb:type="ly">CBETA 人工输入（版本一），CBETA 人工输入（版本二），李明芳大德提供新式标点</p> </projectDesc> <editorialDecl> <punctuation resp="#resp1"><p>新式标点</p></punctuation> </editorialDecl> <tagsDecl> <namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0"> <tagUsage gi="rdg"> <listWit> <witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness> <witness xml:id="wit.orig">【嘉兴】</witness> <witness xml:id="wit1">【嘉兴-CB】</witness> </listWit> </tagUsage> </namespace> </tagsDecl> <charDecl> <char xml:id="CB01334"> <charName>CBETA CHARACTER CB01334</charName> <mapping cb:dec="984374" type="PUA">U+F0536</mapping> <mapping type="unicode">U+39AC</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[怡-台+罗]</value></charProp></char> <char xml:id="CB01666"> <charName>CBETA CHARACTER CB01666</charName> <mapping cb:dec="984706" type="PUA">U+F0682</mapping> <mapping type="unicode">U+233FE</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[木*戈]</value></charProp></char> <char xml:id="CB21399"> <charName>CBETA CHARACTER CB21399</charName> <mapping cb:dec="1004439" type="PUA">U+F5397</mapping> <charProp><localName>composition</localName><value>[耒*喎]</value></charProp></char> <char xml:id="CB21410"> <charName>CBETA CHARACTER CB21410</charName> <mapping cb:dec="1004450" type="PUA">U+F53A2</mapping> <charProp><localName>composition</localName><value>[踞-古+立]</value></charProp></char> </charDecl> </encodingDesc> <profileDesc> <langUsage> <language ident="en">English</language> <language ident="zh-Hans">Chinese (Traditional)</language> </langUsage> </profileDesc> <revisionDesc> <change when="2013-05-20"> <name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication </change> <change when="2008-12-02T16:22:28"> Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT </change> </revisionDesc> </teiHeader> <text><body> <milestone n="1" unit="juan"/> <pb n="0027a" ed="J" xml:id="J34.B296.0027a"/> <lb n="0027a01" ed="J"/><cb:div type="xu"><cb:mulu level="1" type="序">序</cb:mulu><cb:div type="xu"><cb:mulu level="2" type="序">钱澄序</cb:mulu><head>漆园指通序</head> <lb n="0027a02" ed="J"/><p xml:id="pJ34p0027a0201">古今著《莊子》者，亡虑数百十家，各自其所见以为解， <lb n="0027a03" ed="J"/>莊子未尝不遇也。<name role="" type="person">太史公</name>曰：“莊子著书，率寓言，无事 <lb n="0027a04" ed="J"/>实，洸洋自恣以适<anchor xml:id="nkr_note_add_0027a0401" n="0027a0401"/><anchor xml:id="beg0027a0401" n="0027a0401"/>己<anchor xml:id="end0027a0401"/>。”後人恶其越礼破经，不可为训。 <lb n="0027a05" ed="J"/>晋人淸谭放达，实始于莊。此非莊子之过，不善读《莊 <lb n="0027a06" ed="J"/>子》者之过也。自我观之，莊子有用世之学，有用世之 <lb n="0027a07" ed="J"/>志。知世不可用，遂诡托诸大而无用之言，而又自明 <lb n="0027a08" ed="J"/>其志曰：“无所可用，安所困苦哉。”衣绣之牺，曳尾之龟， <lb n="0027a09" ed="J"/>盖审之熟矣。莊子与孟子同时，其才具足相当，特小 <lb n="0027a10" ed="J"/>黠耳。孟子往来于齐梁之间，舌敝唇焦，以破仪衍之 <lb n="0027a11" ed="J"/>说，而进仁義之论。纔小用于滕，幾至亡国。仁義之不 <lb n="0027a12" ed="J"/>能行于当世，明矣。莊子訾仁義、毁先王，似有鉴于孟 <lb n="0027a13" ed="J"/>子而立说也。使当世有用莊子之言者，其祸岂不更 <lb n="0027a14" ed="J"/>烈于仁義。而莊子之黠，在只存其言于世，而决不为 <lb n="0027a15" ed="J"/>世用。此其藏身之妙，固非孟子可及也。虽然，莊子之 <lb n="0027a16" ed="J"/>学，未尝不可用，特不可用于战国时耳。〈齐物论〉之因 <lb n="0027a17" ed="J"/>是因非，〈养生主〉之以无间入有间，〈人间世〉之托不得 <lb n="0027a18" ed="J"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0027a1801" n="0027a1801"/><anchor xml:id="beg0027a1801" n="0027a1801"/>已<anchor xml:id="end0027a1801"/>以养中，〈德充符〉之不唱而和，〈大宗师〉之两忘而化 <lb n="0027a19" ed="J"/>于道，〈应帝王〉之不将不迎，此非用世之格言乎。又曰： <lb n="0027a20" ed="J"/>“物者莫足为也，而不可不为。”曰：“上必无为而用天下， <lb n="0027a21" ed="J"/>下必有为为天下用。”诸如此说，岂亡世者耶？大抵莊 <lb n="0027a22" ed="J"/>子以自然为宗，以不得<anchor xml:id="nkr_note_add_0027a2201" n="0027a2201"/><anchor xml:id="beg0027a2201" n="0027a2201"/>已<anchor xml:id="end0027a2201"/>为用，而其学本诸大易之 <lb n="0027a23" ed="J"/>因。司马谭曰：“不为物先，不为物後，因时为业，因物与 <lb n="0027a24" ed="J"/>合。”可谓善言莊子者矣。郭象以莊子之旨，生时安生， <lb n="0027a25" ed="J"/>死时安死，生死之情既齐，则无为当生而忧死矣。缘 <lb n="0027a26" ed="J"/>于不得<anchor xml:id="nkr_note_add_0027a2601" n="0027a2601"/><anchor xml:id="beg0027a2601" n="0027a2601"/>已<anchor xml:id="end0027a2601"/>，则所为皆当。甚矣，象之解莊，有当于吾之 <lb n="0027a27" ed="J"/>解莊也。今人于莊，道者见之谓之道，禅者见之谓之 <lb n="0027a28" ed="J"/>禅，精于儒者见之谓之通乎三教，此《指通》之所由著 <lb n="0027a29" ed="J"/>也。俍亭大师，儒而禅者也，于莊作禅解，于解作禅语。 <lb n="0027a30" ed="J"/>解之妙固非吾可思议，语之妙直可自作一书。昔人 <pb n="0027b" ed="J" xml:id="J34.B296.0027b"/> <lb n="0027b01" ed="J"/>谓郭象之註《莊》，王辅嗣之註《易》，離《莊》与《易》，其註自可 <lb n="0027b02" ed="J"/>孤行。今俍师之书亦犹是也。夫俍师之逃于禅，与莊 <lb n="0027b03" ed="J"/>子之不用于世，皆以无用为用。而吾之论莊，则与俍 <lb n="0027b04" ed="J"/>师之解莊，其旨趣各不相谋。即吾之《南华得意》一书， <lb n="0027b05" ed="J"/>其说又与吾今之论自异，要无不可以遇莊也。亦犹 <lb n="0027b06" ed="J"/>莊子之书自相反复，无往而非莊子一家言也。莊子 <lb n="0027b07" ed="J"/>曰：“万世而下，知其解者，犹旦暮遇之。”吾与师亦各遇 <lb n="0027b08" ed="J"/>其所遇耳。</p> <lb n="0027b09" ed="J"/><p xml:id="pJ34p0027b0901">龙眠同学法教弟钱澄拜题</p></cb:div> <lb n="0027b10" ed="J"/> <lb n="0027b11" ed="J"/><cb:div type="xu"><cb:mulu level="2" type="序">钱江序</cb:mulu><head>漆园指通序</head> <lb n="0027b12" ed="J"/><p xml:id="pJ34p0027b1201">莊周、惠施生襄周，其言瑰异汪洋，暗与道会。石渠、天 <lb n="0027b13" ed="J"/>禄诸儒专务经術，则固有所忽遑也。江左以来，喜谭 <lb n="0027b14" ed="J"/>名理；<anchor xml:id="nkr_note_add_0027b1401" n="0027b1401"/><anchor xml:id="beg0027b1401" n="0027b1401"/>踞<anchor xml:id="end0027b1401"/>胡床、握<anchor xml:id="nkr_note_add_0027b1402" n="0027b1402"/><anchor xml:id="beg0027b1402" n="0027b1402"/>麈<anchor xml:id="end0027b1402"/>柄，庶幾近之。俍亭和尙摅奥衍之 <lb n="0027b15" ed="J"/>鸿文、挹淸虚之秘府，曩尝与余探羲皇、溯河雒，能使 <lb n="0027b16" ed="J"/>充宗折角、辅嗣扶轮；余每歎为不可及。迩乃披襟葱 <lb n="0027b17" ed="J"/>岭、遊历竺乾，总百氏之纷纭、辩五宗之同异；笔之所 <lb n="0027b18" ed="J"/>涉、口之所宣，莫不晰精穷幽、探微入妙。间取《南华》一 <lb n="0027b19" ed="J"/>帙，参之<anchor xml:id="nkr_note_add_0027b1901" n="0027b1901"/><anchor xml:id="beg0027b1901" n="0027b1901"/>己<anchor xml:id="end0027b1901"/>意、缀以群言，向、郭结其锋铓，支、许停其辩 <lb n="0027b20" ed="J"/>论。呜呼！异<anchor xml:id="nkr_note_add_0027b2001" n="0027b2001"/><anchor xml:id="beg0027b2001" n="0027b2001"/>已<anchor xml:id="end0027b2001"/>。寒芦未折、璧观未成，远公结社于庐山、 <lb n="0027b21" ed="J"/>道安振衣于河朔，奉《周易》，善《老》、《莊》，大義微文炳如星 <lb n="0027b22" ed="J"/>日；不有俍公，奚以发其覆载？是书出，而东海圣人、西 <lb n="0027b23" ed="J"/>海圣人当共望尘而拜矣。</p> <lb n="0027b24" ed="J"/><p xml:id="pJ34p0027b2401">鸳水法弟钱江拜手题</p></cb:div> <lb n="0027b25" ed="J"/> <lb n="0027b26" ed="J"/> <lb n="0027b27" ed="J"/> <lb n="0027b28" ed="J"/> <lb n="0027b29" ed="J"/> <lb n="0027b30" ed="J"/> <pb n="0027c" ed="J" xml:id="J34.B296.0027c"/> <lb n="0027c01" ed="J"/><cb:div type="other"><cb:mulu level="2" type="其他">严沆</cb:mulu><head>漆园指通序</head> <lb n="0027c02" ed="J"/><p xml:id="pJ34p0027c0201">冲虚鸿烈，与南华为倡和，而犹龙之学不孤。晋人喜 <lb n="0027c03" ed="J"/>读《老》、《易》，向、郭註《莊》，犹彦辅之于玄，辅嗣之于易也，不 <lb n="0027c04" ed="J"/>异人意云尔也。夫《易》不尽于焦赣也，夫《诗》不尽于韩 <lb n="0027c05" ed="J"/>婴也。自京房谭易，则任擧之皆易；自崖生说诗，则任 <lb n="0027c06" ed="J"/>擧之皆诗也。雲溪指莊，何其合也？雲溪曰：“南华者，奥 <lb n="0027c07" ed="J"/>矣，博矣，是道家之言也。三墨八儒，槪乎其未有取也。 <lb n="0027c08" ed="J"/>无<anchor xml:id="nkr_note_add_0027c0801" n="0027c0801"/><anchor xml:id="beg0027c0801" n="0027c0801"/>已<anchor xml:id="end0027c0801"/>，而一用之于禅，其六合之内欤？是六合之外欤？ <lb n="0027c09" ed="J"/>古之得道者欤？古之得道者欤？吾庶幾一遇欤？”向、郭 <lb n="0027c10" ed="J"/>而後，解莊者多矣，文不类也，旨不类也。读雲溪之书， <lb n="0027c11" ed="J"/>则依然见莊子也。吾无间也，吾无间也。废莊、廣莊，皆 <lb n="0027c12" ed="J"/>剩笔也。</p> <lb n="0027c13" ed="J"/><p xml:id="pJ34p0027c1301">康熙辛亥夏日，禹航同学法弟严沆题于维扬旅次。</p></cb:div> <lb n="0027c14" ed="J"/> <lb n="0027c15" ed="J"/> <lb n="0027c16" ed="J"/> <lb n="0027c17" ed="J"/> <lb n="0027c18" ed="J"/> <lb n="0027c19" ed="J"/> <lb n="0027c20" ed="J"/> <lb n="0027c21" ed="J"/><cb:div type="xu"><cb:mulu level="2" type="序">许承家序</cb:mulu><head>漆园指通後序</head> <lb n="0027c22" ed="J"/><p xml:id="pJ34p0027c2201">莊子之书，为晋儒所称引，至唐天宝而名其书为经， <lb n="0027c23" ed="J"/>可谓尊之至矣。然自郭、向而外，或註、或论、或讲疏，率 <lb n="0027c24" ed="J"/>各出其所见，以上窥乎莊子著书之指，而于寓言洸 <lb n="0027c25" ed="J"/>洋自恣之意，亦少失矣。夫莊子之论道也，自然而然， <lb n="0027c26" ed="J"/>而𣨛莫知其所以然。故得莊之深者，不求甚解者也。 <lb n="0027c27" ed="J"/>使执字句而强索其解，则开卷之始，鲲之大，鹏之背， <lb n="0027c28" ed="J"/>岂真幾千里，而蜩、鸠、𩿪鷃之无知，乃能开口而笑哉。 <lb n="0027c29" ed="J"/>呜呼，亦未达其理矣。虽然，莊之言愈放，而其義则固 <lb n="0027c30" ed="J"/>非有为而为之说者。余尝谓自古註莊不下数十家， <pb n="0028a" ed="J" xml:id="J34.B296.0028a"/> <lb n="0028a01" ed="J"/>而莫善于司马迁之一言，曰：“莊子散道德放论，要亦 <lb n="0028a02" ed="J"/>归之自然。”盖自然者，莊子著书之本也。今读俍和尙 <lb n="0028a03" ed="J"/>之解莊也，或约言以该義，或冥悟以达微，变现无端， <lb n="0028a04" ed="J"/>而要无失乎作者自然之意。故谓俍和尙之解莊也 <lb n="0028a05" ed="J"/>可，谓莊之自为解亦可，谓解莊而即自为莊亦无不 <lb n="0028a06" ed="J"/>可矣。夫大道之纷也，吾儒以外，有老与<persName>佛</persName>之名。莊，故 <lb n="0028a07" ed="J"/>聃之徒也。读盗跖、渔父，若深诋乎吾道，而王安石、苏 <lb n="0028a08" ed="J"/>轼之论，又谓其能存圣人之道而尊之者。今俍和尙 <lb n="0028a09" ed="J"/>复为通之，以进于禅解，则《南华》一编，且开白马传经 <lb n="0028a10" ed="J"/>之始。呜呼，莊子守道德五千言之教，而不弃于儒，且 <lb n="0028a11" ed="J"/>入于<persName>佛</persName>，莊其古之通人哉。然非俍和尙，则乌能解之 <lb n="0028a12" ed="J"/>哉。</p> <lb n="0028a13" ed="J"/><p xml:id="pJ34p0028a1301">康熙辛亥夏日，邗州後学许承家拜手书。</p></cb:div></cb:div> <lb n="0028a14" ed="J"/> <lb n="0028a15" ed="J"/> <lb n="0028a16" ed="J"/> <lb n="0028a17" ed="J"/> <lb n="0028a18" ed="J"/> <lb n="0028a19" ed="J"/> <lb n="0028a20" ed="J"/> <lb n="0028a21" ed="J"/> <lb n="0028a22" ed="J"/> <lb n="0028a23" ed="J"/> <lb n="0028a24" ed="J"/> <lb n="0028a25" ed="J"/> <lb n="0028a26" ed="J"/> <lb n="0028a27" ed="J"/> <lb n="0028a28" ed="J"/> <lb n="0028a29" ed="J"/> <lb n="0028a30" ed="J"/> <pb n="0028b" ed="J" xml:id="J34.B296.0028b"/> <lb n="0028b01" ed="J"/><cb:juan n="1" fun="open"><cb:mulu n="1" type="卷"/><cb:jhead>漆园指通卷之一</cb:jhead></cb:juan> <lb n="0028b02" ed="J"/><byline cb:type="author">雲溪俍亭道人净挺 著</byline> <lb n="0028b03" ed="J"/><byline cb:type="other">豫章灯巖居士文德翼阅</byline> <lb n="0028b04" ed="J"/><cb:div type="other"><cb:mulu level="1" type="其他">逍遥遊</cb:mulu><head>逍遥遊</head> <lb n="0028b05" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0028b0501">莊子，遊方之外者也；屈子远遊，未離于域内也。故夫 <lb n="0028b06" ed="J"/>驰域外之观者，则无往不适也，自适<anchor xml:id="nkr_note_add_0028b0601" n="0028b0601"/><anchor xml:id="beg0028b0601" n="0028b0601"/>己<anchor xml:id="end0028b0601"/>适，而非适人 <lb n="0028b07" ed="J"/>之适者也。</p><p xml:id="pJ34p0028b0705" cb:place="inline">通云：踏毘卢顶上行，驾铁船入沧海。</p></cb:div> <lb n="0028b08" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0028b0801">北溟有鱼<note place="inline">至</note>六月息者也。</p></cb:div> <lb n="0028b09" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0028b0901">鱼耶？鸟耶？南耶？北耶？冥冥者不知其谁适也。三千耶？ <lb n="0028b10" ed="J"/>九万耶？去耶？来耶？六月息耶？息相吹耶？蝶之梦为周 <lb n="0028b11" ed="J"/>耶？周之梦为蝶耶？</p><p xml:id="pJ34p0028b1108" cb:place="inline">通云：<persName>佛</persName>身非身，是名大身。</p><p xml:id="pJ34p0028b1118" cb:place="inline">文 <lb n="0028b12" ed="J"/>云：如金翅鸟，直取龙吞，度越恒等。</p></cb:div> <lb n="0028b13" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0028b1301">野马也<note place="inline">至</note>若是则已矣。</p></cb:div> <lb n="0028b14" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0028b1401">天果苍苍也乎？地之视天，犹天之视地也。吾不知其 <lb n="0028b15" ed="J"/>视地也，亦疑以为苍苍否也。地之下可为天也，天之 <lb n="0028b16" ed="J"/>上犹然地也。日推荡于尘埃野马之中而莫之纪极 <lb n="0028b17" ed="J"/>也，彼亦一尘埃也，此亦一尘埃也。</p><p xml:id="pJ34p0028b1714" cb:place="inline">通云：譬之于水， <lb n="0028b18" ed="J"/>蛟龙视为窟宅，饿鬼视为火轮，诸天视为七宝，有定 <lb n="0028b19" ed="J"/>形耶？有定名耶？</p></cb:div> <lb n="0028b20" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0028b2001">且夫水之积也不厚<note place="inline">至</note>不亦悲乎。</p></cb:div> <lb n="0028b21" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0028b2101">譬若使虻负山，精卫塡海也，必无及矣。冥灵望大椿， <lb n="0028b22" ed="J"/>大椿远甚；彭祖望冥灵，冥灵远甚。其相去可为道里 <lb n="0028b23" ed="J"/>耶？</p><p xml:id="pJ34p0028b2302" cb:place="inline">通云：毘目执善财手经历尘劫，是一刹那耶？是 <lb n="0028b24" ed="J"/>俱胝耶？是洛乂耶？是阿僧祇耶？是那由他耶？试定当 <lb n="0028b25" ed="J"/>看。</p></cb:div> <lb n="0028b26" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0028b2601">汤之问棘也是已。</p></cb:div> <lb n="0028b27" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0028b2701">棘之言曰：物各有极，任之则条畅。有极耶？无极耶？</p> <lb n="0028b28" ed="J"/><p xml:id="pJ34p0028b2801">通云：棘，狐棘也。过得荆棘林，始是好手。</p></cb:div> <lb n="0028b29" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0028b2901">穷发之北<note place="inline">至</note>小大之辨也。</p></cb:div> <lb n="0028b30" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0028b3001">下士闻道，大笑之。斥，鷃类也。蜩与鸴，鸠类也。</p><p xml:id="pJ34p0028b3018" cb:place="inline">通云： <pb n="0028c" ed="J" xml:id="J34.B296.0028c"/> <lb n="0028c01" ed="J"/>须弥纳芥子且置，如何是芥子内须弥聻？<note place="inline">问：穷发之北，似褈复 <lb n="0028c02" ed="J"/>否？答：南冥为天池，故必待徒。北冥为天池，不待徒矣。前云鲲化为鹏，犹然待化也。後则不待化矣。语有差 <lb n="0028c03" ed="J"/>别。</note></p></cb:div> <lb n="0028c04" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0028c0401">故夫知效一官<note place="inline">至</note>圣人无名。</p></cb:div> <lb n="0028c05" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0028c0501">定内外，辩荣辱，岂数数于世哉？荣子加于人一等矣。 <lb n="0028c06" ed="J"/>虽然，未也。列子御风而行，泠然善也，岂数数于致福 <lb n="0028c07" ed="J"/>哉？虽然，未也。犹有待者也。有待者，非无待者也。足于 <lb n="0028c08" ed="J"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0028c0801" n="0028c0801"/><anchor xml:id="beg0028c0801" n="0028c0801"/>己<anchor xml:id="end0028c0801"/>，无待于物。至人无<anchor xml:id="nkr_note_add_0028c0802" n="0028c0802"/><anchor xml:id="beg0028c0802" n="0028c0802"/>己<anchor xml:id="end0028c0802"/>，靡所不<anchor xml:id="nkr_note_add_0028c0803" n="0028c0803"/><anchor xml:id="beg0028c0803" n="0028c0803"/>己<anchor xml:id="end0028c0803"/>。无功而功卒归之， <lb n="0028c09" ed="J"/>无名而名卒从之，神之至，圣之尽也。</p><p xml:id="pJ34p0028c0915" cb:place="inline">通云：会万物 <lb n="0028c10" ed="J"/>为自<anchor xml:id="nkr_note_add_0028c1001" n="0028c1001"/><anchor xml:id="beg0028c1001" n="0028c1001"/>己<anchor xml:id="end0028c1001"/>者，其唯圣人乎。南泉指牡丹花谓陆亘曰：“时 <lb n="0028c11" ed="J"/>人见此一株花，如梦相似。”</p></cb:div> <lb n="0028c12" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0028c1201">尧让天下于许由<note place="inline">至</note>不越樽俎而代之矣。</p></cb:div> <lb n="0028c13" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0028c1301">两相贤，则两相让也。尧非以天下为桎梏也，由非以 <lb n="0028c14" ed="J"/>天下为次且也。鱼相忘于江湖，人相忘于道術。</p><p xml:id="pJ34p0028c1419" cb:place="inline">通 <lb n="0028c15" ed="J"/>云：黧奴白牯雲在岭头，三世诸<persName>佛</persName>水流涧底。</p></cb:div> <lb n="0028c16" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0028c1601">肩吾问于连叔<note place="inline">至</note>孰肯以物为事。</p></cb:div> <lb n="0028c17" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0028c1701">御皇英，从虙妃，其藐姑射之谓耶？骖赤豹，驾靑螭，乘 <lb n="0028c18" ed="J"/>雲龙而遊八极也。吸木兰之坠露，餐沆瀣以为浆，不 <lb n="0028c19" ed="J"/>足异矣。之人也，将旁礡万物以祈乎乱者也，孰以天 <lb n="0028c20" ed="J"/>下为事哉？之人也，水九年而不为濡，旱七年而不为 <lb n="0028c21" ed="J"/>爇，固将糠秕尧舜者也，孰以物为事哉？断鼇足，奠地 <lb n="0028c22" ed="J"/>维，练五色石補天，信有之矣。</p><p xml:id="pJ34p0028c2212" cb:place="inline">通云：百亿日月，百亿 <lb n="0028c23" ed="J"/>须弥，还信得及么？若信不及，且到藐姑射山问取仙 <lb n="0028c24" ed="J"/>子。</p></cb:div> <lb n="0028c25" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0028c2501">宋人资章甫而适越，越人断发纹身，无所用之。</p></cb:div> <lb n="0028c26" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0028c2601">胡人毳，越人布，北人马，南人舟。夫物亦各循所尙耳。 <lb n="0028c27" ed="J"/>宋人有献玉于子罕者，子罕曰：“尔以玉为宝，我以不 <lb n="0028c28" ed="J"/>贪为宝，不如人有其宝。”爰居集于鲁，鲁人飨之，钟鼓 <lb n="0028c29" ed="J"/>三日，爰居去，非其好也。</p><p xml:id="pJ34p0028c2910" cb:place="inline">通云：我王库内无如是刀。</p></cb:div> <lb n="0028c30" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0028c3001">尧治天下之民<note place="inline">至</note>窅然丧其天下焉。</p></cb:div> <pb n="0029a" ed="J" xml:id="J34.B296.0029a"/> <lb n="0029a01" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0029a0101">彼四子者，殆非人哉！许由犹人也，啮缺犹人也，王倪、 <lb n="0029a02" ed="J"/>披衣亦犹人也。非四子大而尧实小也，尧以治治之， <lb n="0029a03" ed="J"/>四子以不治治之也。</p><p xml:id="pJ34p0029a0309" cb:place="inline">通云：洞山见龙山，龙曰：“我不 <lb n="0029a04" ed="J"/>从雲水入。”又曰：“我不从人天来。”藐姑射之山，汾水之 <lb n="0029a05" ed="J"/>阳，且要问个消息。</p></cb:div> <lb n="0029a06" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0029a0601">惠子谓莊子魏王贻我大瓠<note place="inline">至</note>有蓬之心也夫。</p></cb:div> <lb n="0029a07" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0029a0701">瓠一也，善用则可以为大樽，不善用则瓠落而无所 <lb n="0029a08" ed="J"/>容；不皲手一也，善用则可以封，不善用则但为汧澼 <lb n="0029a09" ed="J"/>纩。今乃以镆铘刈薪，以金玉抵鹊，不知量矣。故善任 <lb n="0029a10" ed="J"/>術者审所用。</p><p xml:id="pJ34p0029a1006" cb:place="inline">通云：石巩弓，道吾笏，雪峰木球，也只 <lb n="0029a11" ed="J"/>用惯他家死法，要去活人，未免千年滞货。</p></cb:div> <lb n="0029a12" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0029a1201">惠子谓莊子吾有大树<note place="inline">至</note>安所困苦哉。</p></cb:div> <lb n="0029a13" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0029a1301">樗以无用为用者耳。牦牛不能执鼠，疑无用也，岂与 <lb n="0029a14" ed="J"/>狸鼪比力哉！卑身而伏，罔罟从之，智有所不逮，能有 <lb n="0029a15" ed="J"/>所不及也。牦牛者，吾知免矣，臃肿卷曲，以不才终其 <lb n="0029a16" ed="J"/>天年。故知无用之用，妙于用者也。无所可用，安所困 <lb n="0029a17" ed="J"/>苦！以是终逍遥焉。</p><p xml:id="pJ34p0029a1708" cb:place="inline">通云：大辩若讷，大巧若拙。<persName>世尊</persName> <lb n="0029a18" ed="J"/>良久，德山低头。雪峰住持事繁，达摩云：“不识，不识。”<note place="inline">问：“如 <lb n="0029a19" ed="J"/>何是无何有之鄕？”答：“无阴阳地一片。”</note></p></cb:div></cb:div> <lb n="0029a20" ed="J"/><cb:div type="other"><cb:mulu level="1" type="其他">齐物论</cb:mulu><head>齐物论</head> <lb n="0029a21" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0029a2101">果且有物乎哉？果且无物乎哉？论之者言也。忘物者， <lb n="0029a22" ed="J"/>齐物者也；知不齐之为齐者，忘物者也。于我无我，于 <lb n="0029a23" ed="J"/>物无物。因其是而是，物莫不是；因其非而非，物莫不 <lb n="0029a24" ed="J"/>非。故忘物也。两行者，齐物者也。故曰：论物不齐，任之 <lb n="0029a25" ed="J"/>则一。</p><p xml:id="pJ34p0029a2503" cb:place="inline">通云：松亦不直，棘亦不曲。玄者非乌，白者非 <lb n="0029a26" ed="J"/>鹄。鹤不须截，凫不须续。灼灼黄花，森森翠竹。</p></cb:div> <lb n="0029a27" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0029a2701">南墎子綦隐几而坐<note place="inline">至</note>嗒焉似丧其<anchor xml:id="nkr_note_add_0029a2701" n="0029a2701"/><anchor xml:id="beg0029a2701" n="0029a2701"/>耦<anchor xml:id="end0029a2701"/>。</p></cb:div> <lb n="0029a28" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0029a2801">憺然若忘，忽然若遗，丧其所怀来，而莫知其所止。古 <lb n="0029a29" ed="J"/>之人也夫！古之人也夫！</p><p xml:id="pJ34p0029a2910" cb:place="inline">通云：渠不是汝，汝正是渠。 <lb n="0029a30" ed="J"/>吾自偶偕，我今独往。</p></cb:div> <pb n="0029b" ed="J" xml:id="J34.B296.0029b"/> <lb n="0029b01" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0029b0101">颜成子游立侍于前<note place="inline">至</note>非昔之隐几者也。</p></cb:div> <lb n="0029b02" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0029b0201">形骸可化，今是昔非。</p><p xml:id="pJ34p0029b0209" cb:place="inline">通云：估木上糁些子花。又云： <lb n="0029b03" ed="J"/>检点将来有甚气息，亦是病。</p></cb:div> <lb n="0029b04" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0029b0401">今者吾丧我。</p></cb:div> <lb n="0029b05" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0029b0501">吾所大患，为吾有身。</p><p xml:id="pJ34p0029b0509" cb:place="inline">通云：乃至无我，得成于忍。</p></cb:div> <lb n="0029b06" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0029b0601">女闻地籁而未闻人籁，女闻人籁而未闻天籁。</p></cb:div> <lb n="0029b07" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0029b0701">言发之而成声，所谓籁也。有天籁，有地籁，有人籁。师 <lb n="0029b08" ed="J"/>心者，人也；不师心者，天也。体乎天均，和以天倪，注酌 <lb n="0029b09" ed="J"/>乎天府，皆天也。其去人远者，其与天近者也。</p><p xml:id="pJ34p0029b0918" cb:place="inline">通云： <lb n="0029b10" ed="J"/>婆婆和和，有句无句。若将耳听终难会，眼裡闻声便 <lb n="0029b11" ed="J"/>得知。</p></cb:div> <lb n="0029b12" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0029b1201">大块噫气<note place="inline">至</note>调调之刁刁乎。</p></cb:div> <lb n="0029b13" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0029b1301">翏翏者，可闻者也；调调刁刁，可见者也；其怒易知也。 <lb n="0029b14" ed="J"/>形与声相触而成音也。似鼻、似口、似洼、似汚者，形也； <lb n="0029b15" ed="J"/>激者、謞者、突者、咬者，声也。一唱一和，参差不齐，于者 <lb n="0029b16" ed="J"/>类竽，主唱；喁者类鱼，主和。冷者风之小，飘者风之大， <lb n="0029b17" ed="J"/>厉者风之变也，地籁盖之矣。</p><p xml:id="pJ34p0029b1712" cb:place="inline">通云：夜来好风。夜来 <lb n="0029b18" ed="J"/>好风是甚么风？吹折门前一株松。</p></cb:div> <lb n="0029b19" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0029b1901">地籁则众窍是<anchor xml:id="nkr_note_add_0029b1901" n="0029b1901"/><anchor xml:id="beg0029b1901" n="0029b1901"/>已<anchor xml:id="end0029b1901"/><note place="inline">至</note>敢问天籁。</p></cb:div> <lb n="0029b20" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0029b2001">以其所<anchor xml:id="nkr_note_add_0029b2001" n="0029b2001"/><anchor xml:id="beg0029b2001" n="0029b2001"/>已<anchor xml:id="end0029b2001"/>知，求通乎所未知。</p><p xml:id="pJ34p0029b2012" cb:place="inline">通云：沙裡寻油，秤锤 <lb n="0029b21" ed="J"/>上呷汁。</p></cb:div> <lb n="0029b22" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0029b2201">吹万不同<note place="inline">至</note>怒者其谁耶。</p></cb:div> <lb n="0029b23" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0029b2301">言非吹也，吹未始非言也。吹万不同，言满天下矣。夫 <lb n="0029b24" ed="J"/>万物自生也，万物自息也，自行也，自止也，咸其所自 <lb n="0029b25" ed="J"/>取也。谁为为之？孰令听之哉？向之呺者，有怒之者也。 <lb n="0029b26" ed="J"/>天不言而成令也，其谁为怒之者欤？</p><p xml:id="pJ34p0029b2615" cb:place="inline">通云：只一谁 <lb n="0029b27" ed="J"/>字，问得口哑。</p></cb:div> <lb n="0029b28" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0029b2801">大知闲闲<note place="inline">至</note>大恐缦缦。</p></cb:div> <lb n="0029b29" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0029b2901">小知大知，何纷纷也。其言也，犹噫气也，寐也，觉也。魂 <lb n="0029b30" ed="J"/>役形，形役魂也。构者，无有穷也。绵绵如缦，深深如窖， <pb n="0029c" ed="J" xml:id="J34.B296.0029c"/> <lb n="0029c01" ed="J"/>扰扰矜矜，日以忧惧，谓之何哉。</p><p xml:id="pJ34p0029c0113" cb:place="inline">通云：忙作么？</p></cb:div> <lb n="0029c02" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0029c0201">其发若機栝<note place="inline">至</note>莫使复阳也。</p></cb:div> <lb n="0029c03" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0029c0301">发若機栝，迅不可止也。留如诅盟，守至勝也。言其日 <lb n="0029c04" ed="J"/>消，未能猝去也。其胥溺也，不可复也。情<anchor xml:id="nkr_note_add_0029c0401" n="0029c0401"/><anchor xml:id="beg0029c0401" n="0029c0401"/>已<anchor xml:id="end0029c0401"/>厌满，又加 <lb n="0029c05" ed="J"/>封焉，有如沟洫难通濬也。阳者生也，阴者死也。日趋 <lb n="0029c06" ed="J"/>于阴，与死为近。求其明晰，岂可得哉。</p><p xml:id="pJ34p0029c0615" cb:place="inline">通云：一念不 <lb n="0029c07" ed="J"/>在，如同死人。</p></cb:div> <lb n="0029c08" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0029c0801">喜怒哀乐<note place="inline">至</note>蒸成菌。</p></cb:div> <lb n="0029c09" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0029c0901">为虑为歎，为变为慹，状怒哀也。为姚为佚，为启为态， <lb n="0029c10" ed="J"/>状喜乐也。情之迁也，感物而动也。伦伶杂奏，出于虚 <lb n="0029c11" ed="J"/>也，未若大音希声也。湿之蒸而为菌也，菌不知晦朔 <lb n="0029c12" ed="J"/>也，执情犹是也。</p><p xml:id="pJ34p0029c1207" cb:place="inline">通云：虚空裡钉将一橛。</p></cb:div> <lb n="0029c13" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0029c1301">日夜相代乎前<note place="inline">至</note>有情而无形。</p></cb:div> <lb n="0029c14" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0029c1401">胡然而生也？若是者，其所由以生乎？彼我还相构也， <lb n="0029c15" ed="J"/>浸假而有物也。浸假而有我也，我与物为构。物与我 <lb n="0029c16" ed="J"/>为构也，我之取我近之矣，而不知其谁为使也。其有 <lb n="0029c17" ed="J"/>宰之者耶？孰得其真耶？孰得其眹耶？爱恶相攻也，是 <lb n="0029c18" ed="J"/>非相取也，非是则莫与为行也。其可行者，断然<anchor xml:id="nkr_note_add_0029c1801" n="0029c1801"/><anchor xml:id="beg0029c1801" n="0029c1801"/>已<anchor xml:id="end0029c1801"/>信 <lb n="0029c19" ed="J"/>其有也，特未见其形也。其情耶？其不及于形耶？形易 <lb n="0029c20" ed="J"/>辨也，情不易辨也，旦暮以情迁也。</p><p xml:id="pJ34p0029c2014" cb:place="inline">通云：识情不断， <lb n="0029c21" ed="J"/>花著身耳。识情断者，花不著也。</p></cb:div> <lb n="0029c22" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0029c2201">百骸九窍六藏<note place="inline">至</note>无益损乎其真。</p></cb:div> <lb n="0029c23" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0029c2301">百骸幷治也，而不幷为治也。任之可也，执之不可也。 <lb n="0029c24" ed="J"/>得与不得，皆溺情也。真不受损，真不受益也。情之至 <lb n="0029c25" ed="J"/>者，忘情者也。</p><p xml:id="pJ34p0029c2506" cb:place="inline">通云：倩女離魂，谁是真者？</p></cb:div> <lb n="0029c26" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0029c2601">一受其成形<note place="inline">至</note>而人亦有不芒者乎。</p></cb:div> <lb n="0029c27" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0029c2701">相刃也，相靡也，日销铄于尘埃而莫能出也，百年易 <lb n="0029c28" ed="J"/>尽也。神销铄也，非形销铄也。</p><p xml:id="pJ34p0029c2812" cb:place="inline">通云：赤肉团上有一 <lb n="0029c29" ed="J"/>无位真人，切须好看。</p></cb:div> <lb n="0029c30" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0029c3001">夫随其成心而师之<note place="inline">至</note>独且奈何哉。</p></cb:div> <pb n="0030a" ed="J" xml:id="J34.B296.0030a"/> <lb n="0030a01" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0030a0101">有心者不如其无心也，是师心者也。我师心，人孰不 <lb n="0030a02" ed="J"/>师心乎？岂必知代谢任取捨者有之乎？愚者亦有之， <lb n="0030a03" ed="J"/>故人皆师心也。无端而生心，心成而生是非，是以无 <lb n="0030a04" ed="J"/>有为有也。今日适越，昔先至焉，是以无有为有也。随 <lb n="0030a05" ed="J"/>其成心而师之，是以无有为有者也。</p><p xml:id="pJ34p0030a0515" cb:place="inline">通云：如龟有 <lb n="0030a06" ed="J"/>毛，如兔有角。</p></cb:div> <lb n="0030a07" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0030a0701">夫言非吹也<note place="inline">至</note>其无辩乎。</p></cb:div> <lb n="0030a08" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0030a0801">言非吹也，吹者无心，而言者有心也。言亦犹吹也，吹 <lb n="0030a09" ed="J"/>万不同，而使其自<anchor xml:id="nkr_note_add_0030a0901" n="0030a0901"/><anchor xml:id="beg0030a0901" n="0030a0901"/>已<anchor xml:id="end0030a0901"/>也。因是也，以为异于鷇音耶？鸟 <lb n="0030a10" ed="J"/>之啄啄，鹊之唶唶，皆是也，有音而无情也。</p><p xml:id="pJ34p0030a1017" cb:place="inline">通云：无 <lb n="0030a11" ed="J"/>语中有语，有语中无语。又云：虚空讲经，水鸟树林，念 <lb n="0030a12" ed="J"/>法念<persName>佛</persName>。</p></cb:div> <lb n="0030a13" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0030a1301">道恶乎隐而有真伪<note place="inline">至</note>是其所非而非其所是。</p></cb:div> <lb n="0030a14" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0030a1401">八儒三墨，何纷然其扰也？道恶有异同耶？目击而存 <lb n="0030a15" ed="J"/>焉者，道也。任擧之可也，有言可也，忘言可也。</p><p xml:id="pJ34p0030a1518" cb:place="inline">通云： <lb n="0030a16" ed="J"/>触目不会道，运足焉知路。</p></cb:div> <lb n="0030a17" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0030a1701">欲是其所非而非其所是，则莫若以明。</p></cb:div> <lb n="0030a18" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0030a1801">有小知，有大知；有小明，有大明。不明于是非之非是 <lb n="0030a19" ed="J"/>非者，不可以语天下之是非也；仅明于是非之非是 <lb n="0030a20" ed="J"/>非者，<unclear/>可以语是非于天下也。能入乎物，故物大而 <lb n="0030a21" ed="J"/>我小；能出乎物，故我大而物小也。此之谓以明莫若 <lb n="0030a22" ed="J"/>以明。</p><p xml:id="pJ34p0030a2203" cb:place="inline">通云：难瞒明眼。</p></cb:div> <lb n="0030a23" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0030a2301">物无非彼<note place="inline">至</note>圣人不由而照之于天。亦因是也。</p></cb:div> <lb n="0030a24" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0030a2401">有彼我，有是非。自见而<anchor xml:id="nkr_note_add_0030a2401" n="0030a2401"/><anchor xml:id="beg0030a2401" n="0030a2401"/>已<anchor xml:id="end0030a2401"/>，不见彼也；自知而<anchor xml:id="nkr_note_add_0030a2402" n="0030a2402"/><anchor xml:id="beg0030a2402" n="0030a2402"/>已<anchor xml:id="end0030a2402"/>，不知 <lb n="0030a25" ed="J"/>彼也。由彼成是，因是生彼，彼其所彼，是其所是，是方 <lb n="0030a26" ed="J"/>生之说也。生必有死也，生即为死也。知生之无以异 <lb n="0030a27" ed="J"/>于死者，知可之无以异于不可者也，若是者齐也。故 <lb n="0030a28" ed="J"/>圣人善用因也。天者，不可知者也。</p><p xml:id="pJ34p0030a2814" cb:place="inline">通云：门庭施设， <lb n="0030a29" ed="J"/>曲为今时。</p></cb:div> <lb n="0030a30" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0030a3001">是亦彼也<note place="inline">至</note>莫若以明。</p></cb:div> <pb n="0030b" ed="J" xml:id="J34.B296.0030b"/> <lb n="0030b01" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0030b0101">因其所是而是之，在我者无是也；因其所非而非之， <lb n="0030b02" ed="J"/>在我者无非也。彼且为彼，是且为是，莫得其偶，虚之 <lb n="0030b03" ed="J"/>至也。环中而应，其应无端也。</p><p xml:id="pJ34p0030b0312" cb:place="inline">通云：大王来也，万福。 <lb n="0030b04" ed="J"/>大王家中一片石雕得<persName>佛</persName>否？得，得。莫不得否？不得，不 <lb n="0030b05" ed="J"/>得。</p></cb:div> <lb n="0030b06" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0030b0601">以指喩指<note place="inline">至</note>万物一马也。</p></cb:div> <lb n="0030b07" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0030b0701">以同乎物者喩之，不若以异乎物者喩之之易 也。 <lb n="0030b08" ed="J"/>罕譬而喩也，不获<anchor xml:id="nkr_note_add_0030b0801" n="0030b0801"/><anchor xml:id="beg0030b0801" n="0030b0801"/>已<anchor xml:id="end0030b0801"/>也。夫物则安有同异哉！天地一 <lb n="0030b09" ed="J"/>指也，万物一马也。喩指可也，喩马可也。指非指也，马 <lb n="0030b10" ed="J"/>非马也。</p><p xml:id="pJ34p0030b1004" cb:place="inline">通云：俱胝一指头，只为承当不谛。古人又 <lb n="0030b11" ed="J"/>道：“後园驴吃草。”</p></cb:div> <lb n="0030b12" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0030b1201">可乎可，不可乎不可<note place="inline">至</note>无成与毁复通为一。</p></cb:div> <lb n="0030b13" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0030b1301">生之无生也，死之不死也，美非美也，恶非恶也，大非 <lb n="0030b14" ed="J"/>大也，小非小也，然非然也，不然非不然也，可非可也， <lb n="0030b15" ed="J"/>不可非不可也，成非成也，毁非毁也，复通为一，故有 <lb n="0030b16" ed="J"/>时而言，有时而不言也。</p><p xml:id="pJ34p0030b1610" cb:place="inline">通云：不别不同，不一不异。</p></cb:div> <lb n="0030b17" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0030b1701">唯达者知通为一<note place="inline">至</note>因而不知其然谓之道。</p></cb:div> <lb n="0030b18" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0030b1801">不用而寓诸庸，无用之用也。无物不通，无物不得，善 <lb n="0030b19" ed="J"/>用因也。是<anchor xml:id="nkr_note_add_0030b1901" n="0030b1901"/><anchor xml:id="beg0030b1901" n="0030b1901"/>已<anchor xml:id="end0030b1901"/>，语词，盖曰因而<anchor xml:id="nkr_note_add_0030b1902" n="0030b1902"/><anchor xml:id="beg0030b1902" n="0030b1902"/>已<anchor xml:id="end0030b1902"/>矣。</p><p xml:id="pJ34p0030b1914" cb:place="inline">通云：随他去。</p></cb:div> <lb n="0030b20" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0030b2001">劳神明为一<note place="inline">至</note>亦因是也。</p></cb:div> <lb n="0030b21" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0030b2101">复通为一，非劳神明以为一也。劳神明以为一者，不 <lb n="0030b22" ed="J"/>知其同者也。凡物本同也，名同也，实同也，喜同也，怒 <lb n="0030b23" ed="J"/>同也，同同也，异同也。朝四暮三，名实未亏，而喜怒为 <lb n="0030b24" ed="J"/>用者，圣人善用因也，可由而不可知也。</p><p xml:id="pJ34p0030b2416" cb:place="inline">通云：黄葉 <lb n="0030b25" ed="J"/>止啼，喜怒为用。</p></cb:div> <lb n="0030b26" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0030b2601">圣人和之以是非，而休乎天均，是之为两行。</p></cb:div> <lb n="0030b27" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0030b2701">圣人不由而照之于天，无然不然，无可不可也。</p><p xml:id="pJ34p0030b2719" cb:place="inline">通 <lb n="0030b28" ed="J"/>云两行者，兼也。通宗、通涂、挟带、挟路。</p></cb:div> <lb n="0030b29" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0030b2901">古之人，其知有所至矣<note place="inline">至</note>而未始有是非也。</p></cb:div> <lb n="0030b30" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0030b3001">返于无物者，上也。有物而畛域不生，犹无物也。有畛 <pb n="0030c" ed="J" xml:id="J34.B296.0030c"/> <lb n="0030c01" ed="J"/>域矣，而异同不生，犹无物也。</p><p xml:id="pJ34p0030c0112" cb:place="inline">通云：摘杨花，摘杨花。 <lb n="0030c02" ed="J"/>又云：佯和子。</p></cb:div> <lb n="0030c03" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0030c0301">是非之彰也<note place="inline">至</note>故载之末年。</p></cb:div> <lb n="0030c04" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0030c0401">是非立而爱好于是乎生矣。爱好之生也，道之所以 <lb n="0030c05" ed="J"/>失也。虽然，无成与亏也。庸讵知得之不为失也？庸讵 <lb n="0030c06" ed="J"/>知失之不为得也？忘情者，道之至也，鼓琴可也，不鼓 <lb n="0030c07" ed="J"/>琴可也。昭文，鼓琴者也；师旷、惠子，不鼓琴者也；而三 <lb n="0030c08" ed="J"/>子幷以知称。成亦亏也，亏亦成也，载之末年，犹传之 <lb n="0030c09" ed="J"/>殁世也。</p><p xml:id="pJ34p0030c0904" cb:place="inline">通云：一种没絃琴，唯师弹得妙。<note place="inline">问：“枝策谓倚杖，據梧 <lb n="0030c10" ed="J"/>谓凭几，是否？”答：“策以击乐，梧以造琴。师旷审音，无适而非乐，击策而<anchor xml:id="nkr_note_add_0030c1001" n="0030c1001"/><anchor xml:id="beg0030c1001" n="0030c1001"/>已<anchor xml:id="end0030c1001"/>。惠子超超，一遑有琴理，抚桐而<anchor xml:id="nkr_note_add_0030c1002" n="0030c1002"/><anchor xml:id="beg0030c1002" n="0030c1002"/>已<anchor xml:id="end0030c1002"/>。 <lb n="0030c11" ed="J"/>所谓不鼓琴者也。”</note></p></cb:div> <lb n="0030c12" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0030c1201">唯其好之也<note place="inline">至</note>此之谓以明。</p></cb:div> <lb n="0030c13" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0030c1301">好，犹爱也。好之，故欲其明之；明之，故欲其成之也。而 <lb n="0030c14" ed="J"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0030c1401" n="0030c1401"/><anchor xml:id="beg0030c1401" n="0030c1401"/>己<anchor xml:id="end0030c1401"/>异于彼矣。夫孰使之自异乎哉？同也，自以为异也。 <lb n="0030c15" ed="J"/>坚白异同，好辩者也，而适以昧终也。其善辩者，其昧 <lb n="0030c16" ed="J"/>终者也。为之子者，特以其緖终者也，又其下也。果且 <lb n="0030c17" ed="J"/>有成也欤哉？非成也，我不可成也；非不成也，物与我 <lb n="0030c18" ed="J"/>无成也。滑疑之耀，暗汶而耀于光明也。昏昏滑滑，疑 <lb n="0030c19" ed="J"/>以为未然矣，而自他有耀也，明之至也。明之至者，忘 <lb n="0030c20" ed="J"/>其明者也，故曰不用而寓诸庸也。</p><p xml:id="pJ34p0030c2014" cb:place="inline">通云：夜半正明， <lb n="0030c21" ed="J"/>天晓不露。<note place="inline">问：“何为滑疑？”答：“百不知，百不会。”</note></p></cb:div> <lb n="0030c22" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0030c2201">今且有言乎此<note place="inline">至</note>则与彼无以异矣。</p></cb:div> <lb n="0030c23" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0030c2301">类与类为类，不类与不类为类，故不类者犹然类也。 <lb n="0030c24" ed="J"/>谓与类异乎？</p><p xml:id="pJ34p0030c2406" cb:place="inline">通云：恁么不恁么总不得。</p></cb:div> <lb n="0030c25" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0030c2501">请尝言之<note place="inline">至</note>而未知有无之果孰有孰无也。</p></cb:div> <lb n="0030c26" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0030c2601">未始有夫未始有始也，言无始者诎矣。未始有夫未 <lb n="0030c27" ed="J"/>始有无也，言无无者诎矣。以无有为无有耶？其可言 <lb n="0030c28" ed="J"/>也耶？其不可言也耶？</p><p xml:id="pJ34p0030c2809" cb:place="inline">通云：離四句，绝百非，请师明 <lb n="0030c29" ed="J"/>取西来意。</p></cb:div> <lb n="0030c30" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0030c3001">今我则<anchor xml:id="nkr_note_add_0030c3001" n="0030c3001"/><anchor xml:id="beg0030c3001" n="0030c3001"/>已<anchor xml:id="end0030c3001"/>有谓矣<note place="inline">至</note>万物与我为一。</p></cb:div> <pb n="0031a" ed="J" xml:id="J34.B296.0031a"/> <lb n="0031a01" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0031a0101">小之未始非大也，亡之未始非存也，故天地可同，而 <lb n="0031a02" ed="J"/>万物可一也。</p><p xml:id="pJ34p0031a0206" cb:place="inline">通云：无边刹澥，不隔毫端；十世古今， <lb n="0031a03" ed="J"/>不離当念。</p></cb:div> <lb n="0031a04" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0031a0401">既<anchor xml:id="nkr_note_add_0031a0401" n="0031a0401"/><anchor xml:id="beg0031a0401" n="0031a0401"/>已<anchor xml:id="end0031a0401"/>为一矣<note place="inline">至</note>无适焉因是<anchor xml:id="nkr_note_add_0031a0402" n="0031a0402"/><anchor xml:id="beg0031a0402" n="0031a0402"/>已<anchor xml:id="end0031a0402"/>。</p></cb:div> <lb n="0031a05" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0031a0501">有言可也，无言可也，以言显言，是支離其说也。言与 <lb n="0031a06" ed="J"/>言为对，犹一与一为对也，是二之也。因其有而无之， <lb n="0031a07" ed="J"/>未尝有也；因其无而有之，未尝非有也。无适焉，因是 <lb n="0031a08" ed="J"/>也。</p><p xml:id="pJ34p0031a0802" cb:place="inline">通云：万法归一，一归何处？我在靑州，做领布衫 <lb n="0031a09" ed="J"/>重七斤。</p></cb:div> <lb n="0031a10" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0031a1001">夫道未始有封<note place="inline">至</note>此之谓葆光。</p></cb:div> <lb n="0031a11" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0031a1101">为是而有畛也，各是其所是也。八德者，畛也。议而不 <lb n="0031a12" ed="J"/>辩，则无所用畛矣。圣人者，忘其辩者也。辩者，有不见 <lb n="0031a13" ed="J"/>者也。大辩不言，辩不及也。滑疑之耀，能葆光也。注焉 <lb n="0031a14" ed="J"/>不见其裡，酌焉不见其表也。</p><p xml:id="pJ34p0031a1412" cb:place="inline">通云：你有拄杖子，与 <lb n="0031a15" ed="J"/>你拄杖子；你无拄杖子，夺你拄杖子。</p></cb:div> <lb n="0031a16" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0031a1601">尧问于舜吾欲伐宗脍胥敖<note place="inline">至</note>而况德之进乎 <lb n="0031a17" ed="J"/>日者乎。</p></cb:div> <lb n="0031a18" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0031a1801">宗，小诸侯也；脍，小诸侯也；胥敖，小诸侯也；蓬，又其小 <lb n="0031a19" ed="J"/>也。十日幷出，羿射其九，一非不足也，安用多乎？尧难 <lb n="0031a20" ed="J"/>之而舜易之，非舜之德进于尧也，尧无可见之功，舜 <lb n="0031a21" ed="J"/>有可见之德也。</p><p xml:id="pJ34p0031a2107" cb:place="inline">通云：大功不宰。</p></cb:div> <lb n="0031a22" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0031a2201">啮缺问于王倪曰：子知物之所同是乎<note place="inline">至</note>庸讵 <lb n="0031a23" ed="J"/>知吾所谓不知之非知耶。</p></cb:div> <lb n="0031a24" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0031a2401">知者，无知者也。</p><p xml:id="pJ34p0031a2407" cb:place="inline">通云：我到这裡却不会。</p></cb:div> <lb n="0031a25" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0031a2501">且吾尝试问乎汝<note place="inline">至</note>吾恶能知其辩。</p></cb:div> <lb n="0031a26" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0031a2601">衣牛以纹绣，牛惴惴恐。奉十朋以金车，不若放而浮 <lb n="0031a27" ed="J"/>之大泽也。仁義是非，何规规者哉！</p><p xml:id="pJ34p0031a2714" cb:place="inline">通云：乌龟向火。</p></cb:div> <lb n="0031a28" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0031a2801">啮缺曰：子不知利害<note place="inline">至</note>而况利害之端乎。</p></cb:div> <lb n="0031a29" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0031a2901">水不能濡，火不能热，风雷所不能迷。登阊阖，遊昆仑， <lb n="0031a30" ed="J"/>与<name role="" type="person">西王母</name>会于瑶池，歌白雲而呼黄竹也。秦穆公上 <pb n="0031b" ed="J" xml:id="J34.B296.0031b"/> <lb n="0031b01" ed="J"/>天，不知者以为死也。穆公曰：“吾乃今而知廣乐之奏 <lb n="0031b02" ed="J"/>也。”</p><p xml:id="pJ34p0031b0202" cb:place="inline">通云：镬汤炉炭裡，众苦不能到。</p></cb:div> <lb n="0031b03" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0031b0301">瞿鹊子问于长梧子曰<note place="inline">至</note>吾子以为奚若。</p></cb:div> <lb n="0031b04" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0031b0401">去離尘埃，而返冥极也。无欲以观其妙，有欲以观其 <lb n="0031b05" ed="J"/>窍。</p><p xml:id="pJ34p0031b0502" cb:place="inline">通云：无鬚锁子两头摇。</p></cb:div> <lb n="0031b06" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0031b0601">是黄帝之所听荧也<note place="inline">至</note>万物尽然，而以是相蕴。</p></cb:div> <lb n="0031b07" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0031b0701">黄帝乘风崆峒论。道至矣，而黄帝犹听荧也，智不及 <lb n="0031b08" ed="J"/>也。且子过矣！且子过矣！见卵求鸡，见弹求鸮，是计之 <lb n="0031b09" ed="J"/>早者也。道不可言也，道不可名也，妄言之，妄听之。苟 <lb n="0031b10" ed="J"/>如是而<anchor xml:id="nkr_note_add_0031b1001" n="0031b1001"/><anchor xml:id="beg0031b1001" n="0031b1001"/>已<anchor xml:id="end0031b1001"/>也，奚为其旁日月乎？奚为其挟宇宙乎？其 <lb n="0031b11" ed="J"/>脗合者，为之可也；其滑昏者，置之可也。而万物<anchor xml:id="nkr_note_add_0031b1101" n="0031b1101"/><anchor xml:id="beg0031b1101" n="0031b1101"/>已<anchor xml:id="end0031b1101"/>隶 <lb n="0031b12" ed="J"/>于我矣。我犬而物小，我重而物轻，我贵而物贱也。隶 <lb n="0031b13" ed="J"/>之故尊之也，以隶相尊也。物无不大，故物无不小；物 <lb n="0031b14" ed="J"/>无不重，故物无不轻；物无不贵，故物无不贱也。众人 <lb n="0031b15" ed="J"/>役役，用智也；圣人愚芚，不用智也。参万岁而一成纯， <lb n="0031b16" ed="J"/>去来无所殊也，玄黄不能杂也。以是相蕴，万物之大 <lb n="0031b17" ed="J"/>始也。</p><p xml:id="pJ34p0031b1703" cb:place="inline">通云：大千壞时，这个不壞。</p></cb:div> <lb n="0031b18" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0031b1801">子恶乎知悦生之非惑耶<note place="inline">至</note>不悔其始之蕲生 <lb n="0031b19" ed="J"/>乎。</p></cb:div> <lb n="0031b20" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0031b2001">人以死为死，鬼以生为死；人以生为生，鬼以死为生。 <lb n="0031b21" ed="J"/>故死生旦暮相代也，况夫贱者之至于荣，荣者之至 <lb n="0031b22" ed="J"/>于贱乎？</p><p xml:id="pJ34p0031b2204" cb:place="inline">通云：火後一茎茅。</p></cb:div> <lb n="0031b23" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0031b2301">梦饮酒者，旦而哭泣<note place="inline">至</note>旦暮遇之也。</p></cb:div> <lb n="0031b24" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0031b2401">君乎牧乎，谓占梦也。维熊维罴，维隼维鱼，占君事也， <lb n="0031b25" ed="J"/>占牧事也。觉而後知其梦也，其无所用占矣。通梦觉 <lb n="0031b26" ed="J"/>也，一死生也，齐是非，忘得丧也。圣人也，百世之後而 <lb n="0031b27" ed="J"/>一遇之，犹旦暮也，若是其不可幾也。弔，至也。诡，异也。 <lb n="0031b28" ed="J"/>言至异也。</p><p xml:id="pJ34p0031b2805" cb:place="inline">通云：仰山原梦，犹较些子。</p></cb:div> <lb n="0031b29" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0031b2901">既使我与若辩矣<note place="inline">至</note>而待彼也耶。</p></cb:div> <lb n="0031b30" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0031b3001">其有定耶？其无定耶？此亦一是非，彼亦一是非也。而 <pb n="0031c" ed="J" xml:id="J34.B296.0031c"/> <lb n="0031c01" ed="J"/>又谁待耶？其待彼耶？彼者，不可知者也。我与若与人 <lb n="0031c02" ed="J"/>俱不能知矣，而彼独能知耶？</p><p xml:id="pJ34p0031c0212" cb:place="inline">通云：鬍张三，黑李四。</p></cb:div> <lb n="0031c03" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0031c0301">何谓和之以天倪<note place="inline">至</note>寓诸无竟。</p></cb:div> <lb n="0031c04" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0031c0401">是与不是，然与不然，相待也，犹化与声相待也。春至 <lb n="0031c05" ed="J"/>而仓庚鸣，雷始收而蛰虫蚽户，化与声待也。然亦有 <lb n="0031c06" ed="J"/>不相待者，十有二月而螽矣，李梅实矣，鹦鹆来矣，和 <lb n="0031c07" ed="J"/>以天倪，因以曼衍，所以忘年也。穷无穷，极无极，故无 <lb n="0031c08" ed="J"/>竟也。不用而寓诸庸，故寓无竟也。</p><p xml:id="pJ34p0031c0814" cb:place="inline">通云：两个泥牛 <lb n="0031c09" ed="J"/>鬥入澥，直至如今没消息。</p></cb:div> <lb n="0031c10" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0031c1001">罔两问景曰<note place="inline">至</note>乌识所以不然。</p></cb:div> <lb n="0031c11" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0031c1101">影待于形也，形待于所以形者也。蛇之蚹也，蜩之翼 <lb n="0031c12" ed="J"/>也，其形形也，而所以形者未尝形也，乌识所以然哉？ <lb n="0031c13" ed="J"/>乌识所以不然哉？见影而驰，何乃为翼跗使也？</p><p xml:id="pJ34p0031c1319" cb:place="inline">通 <lb n="0031c14" ed="J"/>云：逐块韩卢不少。<note place="inline">问：“影待形，形待心，心是主人公耶？”答：“心如工伎见，意如和伎者，无量 <lb n="0031c15" ed="J"/>劫来生死本，痴人唤作本来人，莫认奴作郞好。”</note></p></cb:div> <lb n="0031c16" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0031c1601">昔者莊周梦为蝴蝶<note place="inline">至</note>此之谓物化。</p></cb:div> <lb n="0031c17" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0031c1701">莊周耶？蝴蝶耶？齐之不得而齐，别之不得而别也，是 <lb n="0031c18" ed="J"/>两行也。两行者，物化者也。吾丧我，故物化也。</p><p xml:id="pJ34p0031c1818" cb:place="inline">通云： <lb n="0031c19" ed="J"/>山前一头水牯牛，上书沩山僧灵祐。王老师异类中 <lb n="0031c20" ed="J"/>行，曹山披毛带角。</p></cb:div></cb:div> <lb n="0031c21" ed="J"/><cb:div type="other"><cb:mulu level="1" type="其他">养生主</cb:mulu><head>养生主</head> <lb n="0031c22" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0031c2201">知生之生，不知不生之生也。所生者死矣，而生生者 <lb n="0031c23" ed="J"/>未尝死也。出者奴之，入者主之也。</p><p xml:id="pJ34p0031c2314" cb:place="inline">通云：但能相续， <lb n="0031c24" ed="J"/>名主中主。</p></cb:div> <lb n="0031c25" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0031c2501">吾生也有涯<note place="inline">至</note>殆而<anchor xml:id="nkr_note_add_0031c2501" n="0031c2501"/><anchor xml:id="beg0031c2501" n="0031c2501"/>已<anchor xml:id="end0031c2501"/>矣。</p></cb:div> <lb n="0031c26" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0031c2601">生有尽而智无穷也。达生之情者，忘其生者也。去智 <lb n="0031c27" ed="J"/>与故，委然任运而忽然若遗也。岂能以形骸之逐逐， <lb n="0031c28" ed="J"/>从情智之纷纷哉！</p><p xml:id="pJ34p0031c2808" cb:place="inline">通云：圣人若知，即同凡夫。</p></cb:div> <lb n="0031c29" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0031c2901">为善无近名<note place="inline">至</note>可以尽年。</p></cb:div> <lb n="0031c30" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0031c3001">无慕乎善而为之，无虑乎恶而不为也。名乎刑乎，吾 <pb n="0032a" ed="J" xml:id="J34.B296.0032a"/> <lb n="0032a01" ed="J"/>知远矣。督者，形之会也。治乎其总，立乎其元，经纬万 <lb n="0032a02" ed="J"/>变，是道枢也。亲全而生之，子全而归之。</p><p xml:id="pJ34p0032a0216" cb:place="inline">通云：不思 <lb n="0032a03" ed="J"/>善，不思恶，正恁么时，如何是明上座本来面目？又云： <lb n="0032a04" ed="J"/>曹山正命食，唯除此人不横死。<note place="inline">问：“长子为家督，是否？”答：“譬之人身，有任有 <lb n="0032a05" ed="J"/>督，处尊面率下也。”</note></p></cb:div> <lb n="0032a06" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0032a0601">公文轩见右师而惊<note place="inline">至</note>天也，非人也。</p></cb:div> <lb n="0032a07" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0032a0701">右师肘而废矣，然以废得全，是得全于天也。得全于 <lb n="0032a08" ed="J"/>天者，人损不能入也。介，独也。两相与谓之与。</p><p xml:id="pJ34p0032a0818" cb:place="inline">通云： <lb n="0032a09" ed="J"/>风吹柳絮毛球走。</p></cb:div> <lb n="0032a10" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0032a1001">泽雉十步一啄<note place="inline">至</note>神虽王不善也。</p></cb:div> <lb n="0032a11" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0032a1101">是以天下为桎梏也。</p><p xml:id="pJ34p0032a1109" cb:place="inline">通云：披枷带锁。</p></cb:div> <lb n="0032a12" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0032a1201">老聃死<note place="inline">至</note>古者谓是帝之县解。</p></cb:div> <lb n="0032a13" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0032a1301">不祈言而言，不祈哭而哭，犹未離乎情也，倍情者也。 <lb n="0032a14" ed="J"/>生，寄也；死，归也。委然任之，犹尸解也，哀乐入其中而 <lb n="0032a15" ed="J"/>形<anchor xml:id="nkr_note_add_0032a1501" n="0032a1501"/><anchor xml:id="beg0032a1501" n="0032a1501"/>已<anchor xml:id="end0032a1501"/>悴矣，是天刑也。</p><p xml:id="pJ34p0032a1509" cb:place="inline">通云：劳生惜死办愚痴斋，骑 <lb n="0032a16" ed="J"/>牛老翁未免遭人一棒。</p></cb:div> <lb n="0032a17" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0032a1701">指穷于为薪<note place="inline">至</note>不知其尽也。</p></cb:div> <lb n="0032a18" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0032a1801">薪有尽，火无尽；薪可指，火不可指也。夫火之传火也， <lb n="0032a19" ed="J"/>则安有极哉？生犹是也。故有涯者，无涯者也。</p><p xml:id="pJ34p0032a1918" cb:place="inline">通云： <lb n="0032a20" ed="J"/>譬如一灯传百千灯。</p></cb:div></cb:div> <lb n="0032a21" ed="J"/><cb:div type="other"><cb:mulu level="1" type="其他">人间世</cb:mulu><head>人间世</head> <lb n="0032a22" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0032a2201">寓迹宇宙之间，荡精尘埃之表，岂必矫世離俗，却形 <lb n="0032a23" ed="J"/>全身哉？任运不失其和，在群弥见其独，翕而逾张，隐 <lb n="0032a24" ed="J"/>而逾耀也。</p><p xml:id="pJ34p0032a2405" cb:place="inline">通云：“随顺世缘无罣碍，涅槃生死等空 <lb n="0032a25" ed="J"/>花。”是张拙语。</p></cb:div> <lb n="0032a26" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0032a2601">颜回见仲尼请行<note place="inline">至</note>庶幾其国有瘳乎。</p></cb:div> <lb n="0032a27" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0032a2701">灵耶？出耶？莊耶？回未尝适卫也，谓之适卫可也。以国 <lb n="0032a28" ed="J"/>量乎泽，形骸蔽川原也。若蕉，犹草菅也。</p><p xml:id="pJ34p0032a2816" cb:place="inline">通云：拈来 <lb n="0032a29" ed="J"/>茎草。</p></cb:div> <lb n="0032a30" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0032a3001">仲尼曰：嘻！若殆往而刑耳<note place="inline">至</note>若殆为人菑。</p></cb:div> <pb n="0032b" ed="J" xml:id="J34.B296.0032b"/> <lb n="0032b01" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0032b0101">暴君者，急掩其暴者也，以美好加之而反恶矣。交不 <lb n="0032b02" ed="J"/>充也，志未豫也，虽存其信，未达其神，虽曰不争，未达 <lb n="0032b03" ed="J"/>其心。</p><p xml:id="pJ34p0032b0303" cb:place="inline">通云：争怪得。</p></cb:div> <lb n="0032b04" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0032b0401">夫且苟为悦贤而恶不肖<note place="inline">至</note>必死于暴人之前 <lb n="0032b05" ed="J"/>矣。</p></cb:div> <lb n="0032b06" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0032b0601">诏，犹告也。无诏则<anchor xml:id="nkr_note_add_0032b0601" n="0032b0601"/><anchor xml:id="beg0032b0601" n="0032b0601"/>已<anchor xml:id="end0032b0601"/>，若将诏之，是适与为构也，进言 <lb n="0032b07" ed="J"/>者不易也。目将荧而且惧也，色将平而且下也，口将 <lb n="0032b08" ed="J"/>营而嗫嚅也，容将形而悴厉也，心且虑其成且虑其 <lb n="0032b09" ed="J"/>不成也，进言者不易也。以水济水，以火济火，同也，非 <lb n="0032b10" ed="J"/>和也。顺此无穷也，患自此始也。厚言，重言也。不信而 <lb n="0032b11" ed="J"/>以重言入之，是与怨构也。</p><p xml:id="pJ34p0032b1111" cb:place="inline">通云：死在句下。</p></cb:div> <lb n="0032b12" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0032b1201">且昔者桀杀关龙逢<note place="inline">至</note>而况若乎。</p></cb:div> <lb n="0032b13" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0032b1301">桀、纣恶予其名，尧、禹好求其实。是故名实者，天下之 <lb n="0032b14" ed="J"/>所争也。</p><p xml:id="pJ34p0032b1404" cb:place="inline">通云：二俱不免。</p></cb:div> <lb n="0032b15" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0032b1501">虽然，若必有以也<note place="inline">至</note>尝以语我来。</p></cb:div> <lb n="0032b16" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0032b1601">何其处也？必有与也。</p><p xml:id="pJ34p0032b1609" cb:place="inline">通云：道，且一语看。</p></cb:div> <lb n="0032b17" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0032b1701">颜回曰端而虚<note place="inline">至</note>其庸讵可乎。</p></cb:div> <lb n="0032b18" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0032b1801">充孔扬者，德张施也。<anchor xml:id="nkr_note_add_0032b1801" n="0032b1801"/><anchor xml:id="beg0032b1801" n="0032b1801"/>采<anchor xml:id="end0032b1801"/>色不定，犹未離乎德色也。是 <lb n="0032b19" ed="J"/>能为阳者也，但可使恒人不违耳。而遂欲案人之所 <lb n="0032b20" ed="J"/>感乎？因以容与其心乎？所感者无方而案人者有量， <lb n="0032b21" ed="J"/>以有量逐无方，我知其不可也。能及其外，不及其内 <lb n="0032b22" ed="J"/>也。外合也，而内不訾也。内不自以为訾，未能降心以 <lb n="0032b23" ed="J"/>相及也，可哉！</p><p xml:id="pJ34p0032b2306" cb:place="inline">通云：且喜没交涉。</p></cb:div> <lb n="0032b24" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0032b2401">然则我内直而外曲<note place="inline">至</note>若是则可乎。</p></cb:div> <lb n="0032b25" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0032b2501">回之言曰：吾内泯其狂圣之情，外形其拳曲之节。则 <lb n="0032b26" ed="J"/>古称先可以告无罪乎？虽然，未可也。</p><p xml:id="pJ34p0032b2615" cb:place="inline">通云：入泥入 <lb n="0032b27" ed="J"/>水。<note place="inline">问：“何谓成而上比？”答：“谓上比古人也。”问：“何谓蕲乎而善，蕲乎而不善？”答：“岂有所蕲乎而人善之，岂有 <lb n="0032b28" ed="J"/>所蕲乎而人不善之耶？善不善非有所向也。”问：“何谓教谪之術？”答：“谪，犹谪也。虽行教谪，然或引古训以式 <lb n="0032b29" ed="J"/>之，喩古事以明之，言者无罪，闻者足戒也。”</note></p></cb:div> <lb n="0032b30" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0032b3001">仲尼曰：恶！恶可<note place="inline">至</note>犹师心者也。</p></cb:div> <pb n="0032c" ed="J" xml:id="J34.B296.0032c"/> <lb n="0032c01" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0032c0101">所与言者，皆政法也，而不类乎亵谍之私也，虽鄙固 <lb n="0032c02" ed="J"/>乎，亦可以无罪矣。虽然，犹师心者也，成乎心而师之 <lb n="0032c03" ed="J"/>也，乌可以及化也？</p><p xml:id="pJ34p0032c0308" cb:place="inline">通云：纔到潼关，漫求帝主。</p></cb:div> <lb n="0032c04" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0032c0401">颜回曰：吾无以进矣<note place="inline">至</note>皞天不宜。</p></cb:div> <lb n="0032c05" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0032c0501">易，治也。有而为之，欲以有为治之也。若是者，人事也， <lb n="0032c06" ed="J"/>非天事也，故皞天不宜也。皞，犹呼也。</p><p xml:id="pJ34p0032c0615" cb:place="inline">通云：虚空漫 <lb n="0032c07" ed="J"/>劳摩撮。</p></cb:div> <lb n="0032c08" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0032c0801">回之家贫<note place="inline">至</note>心者，虚斋也。</p></cb:div> <lb n="0032c09" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0032c0901">听者，耳事也。听之以虚，非耳事也，气不自为听也。气 <lb n="0032c10" ed="J"/>自为听也，以耳听乎？以气听乎？</p><p xml:id="pJ34p0032c1013" cb:place="inline">通云：声不住耳。</p></cb:div> <lb n="0032c11" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0032c1101">颜回曰：回之未知得使<note place="inline">至</note>可谓虚乎。</p></cb:div> <lb n="0032c12" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0032c1201">其始也适<anchor xml:id="nkr_note_add_0032c1201" n="0032c1201"/><anchor xml:id="beg0032c1201" n="0032c1201"/>己<anchor xml:id="end0032c1201"/>之适，故得<anchor xml:id="nkr_note_add_0032c1202" n="0032c1202"/><anchor xml:id="beg0032c1202" n="0032c1202"/>己<anchor xml:id="end0032c1202"/>；其後也忘其为适，故丧<anchor xml:id="nkr_note_add_0032c1203" n="0032c1203"/><anchor xml:id="beg0032c1203" n="0032c1203"/>己<anchor xml:id="end0032c1203"/>。</p> <lb n="0032c13" ed="J"/><p xml:id="pJ34p0032c1301">通云：贫无立锥。</p></cb:div> <lb n="0032c14" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0032c1401">夫子曰：尽矣<note place="inline">至</note>一宅而寓于不得<anchor xml:id="nkr_note_add_0032c1401" n="0032c1401"/><anchor xml:id="beg0032c1401" n="0032c1401"/>已<anchor xml:id="end0032c1401"/>，则幾矣。</p></cb:div> <lb n="0032c15" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0032c1501">感于其名，则<anchor xml:id="nkr_note_add_0032c1501" n="0032c1501"/><anchor xml:id="beg0032c1501" n="0032c1501"/>已<anchor xml:id="end0032c1501"/>浅矣，名之无可名也。故无感其名，未 <lb n="0032c16" ed="J"/>尝入也，未尝不入也。鸣无声也，止无迹也，无门则绝 <lb n="0032c17" ed="J"/>去来，无毒则损情故。</p><p xml:id="pJ34p0032c1709" cb:place="inline">通云：冬瓜、茄子。</p></cb:div> <lb n="0032c18" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0032c1801">绝迹易，无行地难。为人使易以伪，为天使难以 <lb n="0032c19" ed="J"/>伪。</p></cb:div> <lb n="0032c20" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0032c2001">不见其行者，而<anchor xml:id="nkr_note_add_0032c2001" n="0032c2001"/><anchor xml:id="beg0032c2001" n="0032c2001"/>已<anchor xml:id="end0032c2001"/>行矣，无行地也。息之深，深则绝迹。</p> <lb n="0032c21" ed="J"/><p xml:id="pJ34p0032c2101">通云：东山水上行。</p></cb:div> <lb n="0032c22" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0032c2201">闻以有翼飞者矣<note place="inline">至</note>未闻以无知知者也。</p></cb:div> <lb n="0032c23" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0032c2301">是殆不可以知知也。</p><p xml:id="pJ34p0032c2309" cb:place="inline">通云：木马嘶风，泥牛吼月。</p></cb:div> <lb n="0032c24" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0032c2401">瞻彼阕者<note place="inline">至</note>是之谓坐驰。</p></cb:div> <lb n="0032c25" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0032c2501">阕，满也，极也。虚室则庭无人。白者一色，光熙缉也。动 <lb n="0032c26" ed="J"/>与吉会，故无适不臧。止而又止，协于一也。此之不止， <lb n="0032c27" ed="J"/>是谓坐驰。</p><p xml:id="pJ34p0032c2705" cb:place="inline">通云：飞光左右。</p></cb:div> <lb n="0032c28" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0032c2801">夫徇耳目内通而外于心知<note place="inline">至</note>而况散焉者乎。</p></cb:div> <lb n="0032c29" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0032c2901">收视返听，故徇耳目；止于符，故内通；外于心知，则非 <lb n="0032c30" ed="J"/>思虑所及。绝形骸，離神智，岂犹区域之观哉！古帝皇 <pb n="0033a" ed="J" xml:id="J34.B296.0033a"/> <lb n="0033a01" ed="J"/>王犹待命也，况其下乎！几蘧，古帝名。</p><p xml:id="pJ34p0033a0115" cb:place="inline">通云：毘卢有 <lb n="0033a02" ed="J"/>师，法身有主。</p></cb:div> <lb n="0033a03" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0033a0301">葉公子高<note place="inline">至</note>子其有以语我来。</p></cb:div> <lb n="0033a04" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0033a0401">不急，谓慢然应之而无当也。欢成，合成也。寡不道以 <lb n="0033a05" ed="J"/>欢成，谓尟有不道而能合成者也。人道之患，患及于 <lb n="0033a06" ed="J"/>世；阴阳之患，患及于身。执粗櫔，不求臧美；嗜欲寡也。 <lb n="0033a07" ed="J"/>釜爨之人，无畏热苦。突，不黔也。淸，冷也。朝受命，夕饮 <lb n="0033a08" ed="J"/>冰，我岂内热欤？不然，何以寒自苦也。国人望君，如望 <lb n="0033a09" ed="J"/>岁焉；国人望君，如望慈父母焉。何子子也？</p><p xml:id="pJ34p0033a0917" cb:place="inline">通云：胶 <lb n="0033a10" ed="J"/>盆刺脑。</p></cb:div> <lb n="0033a11" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0033a1101">仲尼曰：天下有大戒二<note place="inline">至</note>夫子其行可矣。</p></cb:div> <lb n="0033a12" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0033a1201">任运而<anchor xml:id="nkr_note_add_0033a1201" n="0033a1201"/><anchor xml:id="beg0033a1201" n="0033a1201"/>已<anchor xml:id="end0033a1201"/>，哀乐不得而入也。</p><p xml:id="pJ34p0033a1212" cb:place="inline">通云：子顺父，臣奉君。</p></cb:div> <lb n="0033a13" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0033a1301">丘请复以所闻<note place="inline">至</note>孰知其所终。</p></cb:div> <lb n="0033a14" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0033a1401">莫者，不可知者也。信不信未可知也，而殃<anchor xml:id="nkr_note_add_0033a1401" n="0033a1401"/><anchor xml:id="beg0033a1401" n="0033a1401"/>已<anchor xml:id="end0033a1401"/>相及矣。 <lb n="0033a15" ed="J"/>故传言者危。多奇巧则以巧丧德，多奇乐则以乐败 <lb n="0033a16" ed="J"/>行。忿之设也，必无由也，由于巧言，由于偏辞者也。譬 <lb n="0033a17" ed="J"/>之鹿死，不择音矣。忿情之激，茀然作气，厉与厉构，凶 <lb n="0033a18" ed="J"/>患随之，我不知其胡底也。</p><p xml:id="pJ34p0033a1811" cb:place="inline">通云：苦。</p></cb:div> <lb n="0033a19" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0033a1901">故法言曰：无迁令无劝成<note place="inline">至</note>此其难者。</p></cb:div> <lb n="0033a20" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0033a2001"><anchor xml:id="nkr_note_add_0033a2001" n="0033a2001"/><anchor xml:id="beg0033a2001" n="0033a2001"/>已<anchor xml:id="end0033a2001"/>令而迁之，未成而劝之，皆过其量以求益也，幾幾 <lb n="0033a21" ed="J"/>乎危事也。美不易成也，成之在久；恶易成也，一成而 <lb n="0033a22" ed="J"/>不可改也，故危事也。至人者，任天而遊，而一应乎不 <lb n="0033a23" ed="J"/>得<anchor xml:id="nkr_note_add_0033a2301" n="0033a2301"/><anchor xml:id="beg0033a2301" n="0033a2301"/>已<anchor xml:id="end0033a2301"/>。施也，不求报也，致命而<anchor xml:id="nkr_note_add_0033a2302" n="0033a2302"/><anchor xml:id="beg0033a2302" n="0033a2302"/>已<anchor xml:id="end0033a2302"/>，吾为其所难也。《易》曰： <lb n="0033a24" ed="J"/>“致命遂志。”又曰：“外其身而身存。”</p><p xml:id="pJ34p0033a2413" cb:place="inline">通云：抑<anchor xml:id="nkr_note_add_0033a2401" n="0033a2401"/><anchor xml:id="beg0033a2401" n="0033a2401"/>已<anchor xml:id="end0033a2401"/>而<anchor xml:id="nkr_note_add_0033a2402" n="0033a2402"/><anchor xml:id="beg0033a2402" n="0033a2402"/>已<anchor xml:id="end0033a2402"/>，未 <lb n="0033a25" ed="J"/>闻得<anchor xml:id="nkr_note_add_0033a2501" n="0033a2501"/><anchor xml:id="beg0033a2501" n="0033a2501"/>已<anchor xml:id="end0033a2501"/>不<anchor xml:id="nkr_note_add_0033a2502" n="0033a2502"/><anchor xml:id="beg0033a2502" n="0033a2502"/>已<anchor xml:id="end0033a2502"/>。</p></cb:div> <lb n="0033a26" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0033a2601">颜阖将傅卫灵公太子<note place="inline">至</note>达之入于无疵。</p></cb:div> <lb n="0033a27" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0033a2701">蒯聩者，不有其父，不有其子，可不谓暴人耶。天杀，谓 <lb n="0033a28" ed="J"/>天资刻薄也。形就而入则<anchor xml:id="nkr_note_add_0033a2801" n="0033a2801"/><anchor xml:id="beg0033a2801" n="0033a2801"/>己<anchor xml:id="end0033a2801"/>昵，心和而出则<anchor xml:id="nkr_note_add_0033a2802" n="0033a2802"/><anchor xml:id="beg0033a2802" n="0033a2802"/>己<anchor xml:id="end0033a2802"/>阳，与 <lb n="0033a29" ed="J"/>为婴儿，与为无可畦，与为无崖，唯其达之，故入无疵 <lb n="0033a30" ed="J"/>也。</p><p xml:id="pJ34p0033a3002" cb:place="inline">通云：共汝顚倒一上。</p></cb:div> <pb n="0033b" ed="J" xml:id="J34.B296.0033b"/> <lb n="0033b01" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0033b0101">汝不知夫螳螂乎<note place="inline">至</note>而美者以犯之，幾矣。</p></cb:div> <lb n="0033b02" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0033b0201">积有功伐而自以为美也，才之美也；不知其犯也，犯 <lb n="0033b03" ed="J"/>之幾也。居东是也，明农是也。</p><p xml:id="pJ34p0033b0312" cb:place="inline">通云：车不横推，理无 <lb n="0033b04" ed="J"/>曲断。</p></cb:div> <lb n="0033b05" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0033b0501">汝不知夫养虎<note place="inline">至</note>可不愼耶。</p></cb:div> <lb n="0033b06" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0033b0601">韩子曰：“无批逆麟，龙不易扰也。”虎马同喩也。养<anchor xml:id="nkr_note_add_0033b0601" n="0033b0601"/><anchor xml:id="beg0033b0601" n="0033b0601"/>已<anchor xml:id="end0033b0601"/>者 <lb n="0033b07" ed="J"/>媚之，否则杀之，顺逆异也。蜄，土器也。以筐以蜄，奉之 <lb n="0033b08" ed="J"/>至矣。蚊虻适集，其仆缘而拊之，偶不以时，怒有所骋， <lb n="0033b09" ed="J"/>甚殆事也。</p><p xml:id="pJ34p0033b0905" cb:place="inline">通云：虎缺马馵。</p></cb:div> <lb n="0033b10" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0033b1001">匠石之齐<note place="inline">至</note>不亦远乎。</p></cb:div> <lb n="0033b11" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0033b1101">辕可曲耶？廣莫之野耶？栎之为散木也，匠之为散人 <lb n="0033b12" ed="J"/>也，其相去亦无间矣。而匠石者故为此呶呶也，幾何 <lb n="0033b13" ed="J"/>不为木所笑也！弟子曰：“彼为社者也，非无用也。若其 <lb n="0033b14" ed="J"/>无用社者，何也？”趣取，犹趣使也。匠石曰：“彼有托而逃 <lb n="0033b15" ed="J"/>也，寄也。名之为社，是谇之也，不知<anchor xml:id="nkr_note_add_0033b1501" n="0033b1501"/><anchor xml:id="beg0033b1501" n="0033b1501"/>己<anchor xml:id="end0033b1501"/>者也。诎于不知 <lb n="0033b16" ed="J"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0033b1601" n="0033b1601"/><anchor xml:id="beg0033b1601" n="0033b1601"/>己<anchor xml:id="end0033b1601"/>，伸于知<anchor xml:id="nkr_note_add_0033b1602" n="0033b1602"/><anchor xml:id="beg0033b1602" n="0033b1602"/>己<anchor xml:id="end0033b1602"/>，彼大木者，胡不幸耶？且彼亦安用社？即 <lb n="0033b17" ed="J"/>不为社，寧受伐耶？彼以不材终其天年，其所保者与 <lb n="0033b18" ed="J"/>庸众异，而乃以義誉之耶？誉之，是谇之也，木不受也。”</p> <lb n="0033b19" ed="J"/><p xml:id="pJ34p0033b1901">通云：莫涂汚好。<note place="inline">问：“液樠。”答：“枢腐则液流而木为屑。樠，满也。”问：“密失无言。”答：“不务速说。”</note></p></cb:div> <lb n="0033b20" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0033b2001">南伯子綦遊乎商之丘<note place="inline">至</note>所以为大祥也。</p></cb:div> <lb n="0033b21" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0033b2101">藾，犹荫也，其荫可以芘千驷也。荆氏善产，然不如商 <lb n="0033b22" ed="J"/>丘<anchor xml:id="nkr_note_add_0033b2201" n="0033b2201"/><anchor xml:id="beg0033b2201" n="0033b2201"/>杙<anchor xml:id="end0033b2201"/>，猿猴所栖以为戏也。丽，屋栋材也。廣厦丽之，故 <lb n="0033b23" ed="J"/>名丽。椫傍，榇一边也。榇用全木，厚殓亲也。解，赛祭也。 <lb n="0033b24" ed="J"/>适河，沉人于河，如西门豹事。牛白颡，豚亢鼻，人痔病， <lb n="0033b25" ed="J"/>犹木以不材弃之也。不祥者，所以为大祥也，神人以 <lb n="0033b26" ed="J"/>之。</p><p xml:id="pJ34p0033b2602" cb:place="inline">通云：死猫头。</p></cb:div> <lb n="0033b27" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0033b2701">支離疏者<note place="inline">至</note>支離其德者乎。</p></cb:div> <lb n="0033b28" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0033b2801">会，合也。撮发为髻。五管，五脏之俞也。针者，缝人之具， <lb n="0033b29" ed="J"/>又可以刺。繲，谓浣衣也。入学者，鼓筴备乐舞也。播精， <lb n="0033b30" ed="J"/>谓吹播精食，其値皆可以食十人，言无废任也。攘臂， <pb n="0033c" ed="J" xml:id="J34.B296.0033c"/> <lb n="0033c01" ed="J"/>求为可用也。役则不及，赏则及之，故支離者勝也。</p> <lb n="0033c02" ed="J"/><p xml:id="pJ34p0033c0201">通云：三种病人，莫教错过。</p></cb:div> <lb n="0033c03" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0033c0301">孔子适楚<note place="inline">至</note>莫知无用之用也。</p></cb:div> <lb n="0033c04" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0033c0401">迷阳，言用晦也。知雄守雌，知白守黑也。却曲，谓却行 <lb n="0033c05" ed="J"/>而不前也。</p><p xml:id="pJ34p0033c0505" cb:place="inline">通云：老僧今日失利。</p></cb:div></cb:div> <lb n="0033c06" ed="J"/><cb:div type="other"><cb:mulu level="1" type="其他">德充符</cb:mulu><head>德充符</head> <lb n="0033c07" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0033c0701">大德不德，其充然者，符契而<anchor xml:id="nkr_note_add_0033c0701" n="0033c0701"/><anchor xml:id="beg0033c0701" n="0033c0701"/>已<anchor xml:id="end0033c0701"/>。</p><p xml:id="pJ34p0033c0713" cb:place="inline">通云：色见声求，是 <lb n="0033c08" ed="J"/>行邪道。</p></cb:div> <lb n="0033c09" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0033c0901">鲁有兀者王骀<note place="inline">至</note>丘将引天下而从之。</p></cb:div> <lb n="0033c10" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0033c1001">难为王骀，难为孔子。</p><p xml:id="pJ34p0033c1009" cb:place="inline">通云：两个没鼻孔汉。<note place="inline">问：“立不教？坐不 <lb n="0033c11" ed="J"/>议？”答：“立非立也，何教之有？坐非坐也，何议之有？向四威仪中觅贫道耶？”</note></p></cb:div> <lb n="0033c12" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0033c1201">常季曰彼兀者也<note place="inline">至</note>命物之化而守其宗也。</p></cb:div> <lb n="0033c13" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0033c1301">无假，犹无待也。不物于物，故不与物迁。终万物，始万 <lb n="0033c14" ed="J"/>物，故命物之化。</p><p xml:id="pJ34p0033c1407" cb:place="inline">通云：本末须归宗。<note place="inline">问：“王先生，林作王天下之王，刘 <lb n="0033c15" ed="J"/>作王骀之王，孰是？”答：“王者，往也。谓先生往从之也，故大远于众也。”</note></p></cb:div> <lb n="0033c16" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0033c1601">常季曰：何谓也<note place="inline">至</note>视丧其足，犹遗土也。</p></cb:div> <lb n="0033c17" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0033c1701">一可异也，肝与胆隔壤也；异可一也，物与我同伦也。 <lb n="0033c18" ed="J"/>无宜，故无不宜也。奚其不丧！奚其丧！</p><p xml:id="pJ34p0033c1815" cb:place="inline">通云：木人岭 <lb n="0033c19" ed="J"/>上穿雲过。</p></cb:div> <lb n="0033c20" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0033c2001">常季曰：彼为<anchor xml:id="nkr_note_add_0033c2001" n="0033c2001"/><anchor xml:id="beg0033c2001" n="0033c2001"/>己<anchor xml:id="end0033c2001"/>以其知<note place="inline">至</note>物何为最之哉。</p></cb:div> <lb n="0033c21" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0033c2101">以其知犹未離乎知也，以其心犹未離乎心也。介然 <lb n="0033c22" ed="J"/>者知，介然者心，故为万物最也。最，谓出其上也。心与 <lb n="0033c23" ed="J"/>物辩，非常心也。苟得其常，奚为最哉？</p><p xml:id="pJ34p0033c2315" cb:place="inline">通云：平常心 <lb n="0033c24" ed="J"/>是道。</p></cb:div> <lb n="0033c25" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0033c2501">仲尼曰：人莫鉴于流水<note place="inline">至</note>幸能正生以正众生。</p></cb:div> <lb n="0033c26" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0033c2601">群然者木而松柏异，群然者人而舜异。我生正则群 <lb n="0033c27" ed="J"/>生正，故嗒然忘化而与运齐也。安汝止，协乎一。</p><p xml:id="pJ34p0033c2719" cb:place="inline">通 <lb n="0033c28" ed="J"/>云：灭度一切众生，而实无一众生得灭度者。非众生， <lb n="0033c29" ed="J"/>非不众生。</p></cb:div> <lb n="0033c30" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0033c3001">夫保始之征<note place="inline">至</note>彼且何肯以物为事乎。</p></cb:div> <pb n="0034a" ed="J" xml:id="J34.B296.0034a"/> <lb n="0034a01" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0034a0101">保始，保其泰始也。征，效也。不惧之实，大勇也。求名者 <lb n="0034a02" ed="J"/>且然矣，况太上乎。无知故无不知，未尝生故未尝死。 <lb n="0034a03" ed="J"/>登假谓仙去，犹黄帝乘龙也。择日者，无择者也。人则 <lb n="0034a04" ed="J"/>从彼矣，彼何尝以物为事哉。</p><p xml:id="pJ34p0034a0412" cb:place="inline">通云：普化木铎。</p></cb:div> <lb n="0034a05" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0034a0501">申徒嘉兀者也<note place="inline">至</note>子齐执政乎。</p></cb:div> <lb n="0034a06" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0034a0601">王曰蠋前，蠋亦曰王前，执政大兀大。</p><p xml:id="pJ34p0034a0615" cb:place="inline">通云：探竿影 <lb n="0034a07" ed="J"/>草。</p></cb:div> <lb n="0034a08" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0034a0801">申徒嘉曰先生之门<note place="inline">至</note>不亦过乎。</p></cb:div> <lb n="0034a09" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0034a0901">奈何哉，遊先生之门也！子以执政先人，而不知其後 <lb n="0034a10" ed="J"/>人也。且子过矣。</p><p xml:id="pJ34p0034a1007" cb:place="inline">通云：不妨减人身價。</p></cb:div> <lb n="0034a11" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0034a1101">子产曰：子既若是矣<note place="inline">至</note>子无乃称。</p></cb:div> <lb n="0034a12" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0034a1201">与尧争善，犹未忘乎善也。状其过不状其过，言憾物 <lb n="0034a13" ed="J"/>者恒多而自谪者恒寡也。安之若命，则固然矣。羿之 <lb n="0034a14" ed="J"/>彀中，不死者无幾，然不死者，命也。天下之大，危害之 <lb n="0034a15" ed="J"/>积，非独一羿而<anchor xml:id="nkr_note_add_0034a1501" n="0034a1501"/><anchor xml:id="beg0034a1501" n="0034a1501"/>已<anchor xml:id="end0034a1501"/>。入其中而得出者，利害释于前，死 <lb n="0034a16" ed="J"/>生不撄其虑也。伯昏无人，况我以善者也。遊十九年 <lb n="0034a17" ed="J"/>而形骸化矣。吾与子遇于形骸之外，而子犹索我于 <lb n="0034a18" ed="J"/>形骸之内乎？子产曰：“先生起自赞也。”</p><p xml:id="pJ34p0034a1815" cb:place="inline">通云：大好一 <lb n="0034a19" ed="J"/>期宾主。</p></cb:div> <lb n="0034a20" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0034a2001">鲁有兀者叔山无趾<note place="inline">至</note>而况全德之人乎。</p></cb:div> <lb n="0034a21" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0034a2101">尊足，谓尊于足也，有大于身者也。</p><p xml:id="pJ34p0034a2114" cb:place="inline">通云：见吾色身， <lb n="0034a22" ed="J"/>不见吾法身。</p></cb:div> <lb n="0034a23" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0034a2301">无趾语老聃<note place="inline">至</note>天刑之安可解。</p></cb:div> <lb n="0034a24" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0034a2401">宾宾者何为耶？其名耶？其适以自苦耶？天刑之也，天 <lb n="0034a25" ed="J"/>刑之也！聃也，遁天之刑者也；丘也，天刑也。</p><p xml:id="pJ34p0034a2517" cb:place="inline">通云：项 <lb n="0034a26" ed="J"/>上铁枷何时脱却？</p></cb:div> <lb n="0034a27" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0034a2701">鲁哀公问于仲尼曰<note place="inline">至</note>是何人者也。</p></cb:div> <lb n="0034a28" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0034a2801">善恶者，離乎形者也。为後而不为先，能为和不能为 <lb n="0034a29" ed="J"/>倡也。月满曰望，望人之腹，腹果然也。列子曰：“雌雄在 <lb n="0034a30" ed="J"/>前，孳尾成群。”谓入兽不乱群，入鸟不乱行也。寡人醜 <pb n="0034b" ed="J" xml:id="J34.B296.0034b"/> <lb n="0034b01" ed="J"/>乎？是使我形秽也。</p><p xml:id="pJ34p0034b0108" cb:place="inline">通云：六根不具，七识不全，始解 <lb n="0034b02" ed="J"/>亲近。又云：一人通身红烂，在荆棘中。</p></cb:div> <lb n="0034b03" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0034b0301">仲尼曰：丘也尝使于楚<note place="inline">至</note>才全而德不形者也。</p></cb:div> <lb n="0034b04" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0034b0401">肫母死而犹食之，不知其死也，食乳也。<anchor xml:id="nkr_note_add_0034b0401" n="0034b0401"/><anchor xml:id="beg0034b0401" n="0034b0401"/>已<anchor xml:id="end0034b0401"/>知其死，则 <lb n="0034b05" ed="J"/>去之矣。去之者，恶之也，恶其不见<anchor xml:id="nkr_note_add_0034b0501" n="0034b0501"/><anchor xml:id="beg0034b0501" n="0034b0501"/>己<anchor xml:id="end0034b0501"/>也，恶其不为类 <lb n="0034b06" ed="J"/>也。毋形犹在，而母非母也，母去之也。翣者丧具，用以 <lb n="0034b07" ed="J"/>饰武，败者无所用之；履以饰足，刖者无所用之；无共 <lb n="0034b08" ed="J"/>本也。诸御不剪爪，不穿耳，不欲使形不全也。新有昏 <lb n="0034b09" ed="J"/>者，虽在外期年，不使爱其生也。哀骀它者，人也，而进 <lb n="0034b10" ed="J"/>于天者也，不以形形而以不形形者也。</p><p xml:id="pJ34p0034b1016" cb:place="inline">通云：金香 <lb n="0034b11" ed="J"/>炉下铁昆仑。</p></cb:div> <lb n="0034b12" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0034b1201">哀公曰：何谓才全<note place="inline">至</note>是之谓才全。</p></cb:div> <lb n="0034b13" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0034b1301">遇，不可知也。事之变也，知不能规乎其始也。乌识其 <lb n="0034b14" ed="J"/>所以然哉？乌识其所以不然哉？安之若命，哀乐不能 <lb n="0034b15" ed="J"/>入也。兑，和悦也。无伐天和，四时容与，故与物为春也。</p> <lb n="0034b16" ed="J"/><p xml:id="pJ34p0034b1601">通云：焰裡寒冰，杨花九月。</p></cb:div> <lb n="0034b17" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0034b1701">何谓德不形<note place="inline">至</note>德友而<anchor xml:id="nkr_note_add_0034b1701" n="0034b1701"/><anchor xml:id="beg0034b1701" n="0034b1701"/>已<anchor xml:id="end0034b1701"/>矣。</p></cb:div> <lb n="0034b18" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0034b1801">停者，止也，畜也。物取平焉，故可以为法也。成和，不滑 <lb n="0034b19" ed="J"/>和也。</p><p xml:id="pJ34p0034b1903" cb:place="inline">通云：急水上打球子。</p></cb:div> <lb n="0034b20" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0034b2001">闉跂支離无脤<note place="inline">至</note>独成其天。</p></cb:div> <lb n="0034b21" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0034b2101">脰，胫项也。肩，肩直而无文也。恶者美之，美者恶之，故 <lb n="0034b22" ed="J"/>视全人反怪其项背也。忘其所忘，非能忘者也；忘其 <lb n="0034b23" ed="J"/>所不忘，斯能为忘者也。唯圣人能也，无所用知也，无 <lb n="0034b24" ed="J"/>所用约也。德恶其出于<anchor xml:id="nkr_note_add_0034b2401" n="0034b2401"/><anchor xml:id="beg0034b2401" n="0034b2401"/>己<anchor xml:id="end0034b2401"/>也，货恶其出于地也，若是 <lb n="0034b25" ed="J"/>者天也。鬻之自天者，食之自天者也。不大弃则不大 <lb n="0034b26" ed="J"/>予，不大予则不大施也。有人之形，无人之情，人也，而 <lb n="0034b27" ed="J"/>进乎天者也。</p><p xml:id="pJ34p0034b2706" cb:place="inline">通云：无手人行拳，无舌人解语。</p></cb:div> <lb n="0034b28" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0034b2801">惠子谓莊子曰：人故无情乎<note place="inline">至</note>子以坚白鸣。</p></cb:div> <lb n="0034b29" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0034b2901">求益乎有生之外，是益生也。不益生，谓不多事以扰 <lb n="0034b30" ed="J"/>其生也。生无生也，道与之貌，天与之形，因天地之自 <pb n="0034c" ed="J" xml:id="J34.B296.0034c"/> <lb n="0034c01" ed="J"/>然而我不寄，故生无生也。倚树據梧，此可谓适矣。虽 <lb n="0034c02" ed="J"/>然，犹有待也。无生者，无待者也。天选子之形，形者，神 <lb n="0034c03" ed="J"/>之府也。而子以坚白异同鸣天下哉？其得全于天哉？ <lb n="0034c04" ed="J"/>其不得全于天哉？</p><p xml:id="pJ34p0034c0408" cb:place="inline">通云：放汝三十棒。</p></cb:div></cb:div> <lb n="0034c05" ed="J"/><cb:div type="other"><cb:mulu level="1" type="其他">大宗师</cb:mulu><head>大宗师</head> <lb n="0034c06" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0034c0601">生无生也，死不死也，我忘物也，物忘我也。宗者，极也， <lb n="0034c07" ed="J"/>统也，会也。天师道，道师自然。自然者，无师者也，大无 <lb n="0034c08" ed="J"/>外也。</p><p xml:id="pJ34p0034c0803" cb:place="inline">通云：此宗无语句。</p></cb:div> <lb n="0034c09" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0034c0901">知天之所为<note place="inline">至</note>所谓人之非天乎。</p></cb:div> <lb n="0034c10" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0034c1001">天亦人也，人亦天也。所知者人也，所不知者天也。以 <lb n="0034c11" ed="J"/>其所知，养其所不知，知之至也。夫知有待也，不知者 <lb n="0034c12" ed="J"/>无待者也。</p><p xml:id="pJ34p0034c1205" cb:place="inline">通云：明日不得普请。</p></cb:div> <lb n="0034c13" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0034c1301">且有真人而後有真知<note place="inline">至</note>于道也若此。</p></cb:div> <lb n="0034c14" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0034c1401">在寡且不逆也，不以成自雄也。于士无取舍也，不暮 <lb n="0034c15" ed="J"/>谋。故无取舍，无适也，无不适也，无过也，无当也，是登 <lb n="0034c16" ed="J"/>假于道也。</p><p xml:id="pJ34p0034c1605" cb:place="inline">通云：平高就下。</p></cb:div> <lb n="0034c17" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0034c1701">古之真人其寝不梦<note place="inline">至</note>其嗜欲深者其天機浅。</p></cb:div> <lb n="0034c18" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0034c1801">其息深深，故息以踵，言若哇者。息以喉其嗌，言其喉 <lb n="0034c19" ed="J"/>息也。</p><p xml:id="pJ34p0034c1903" cb:place="inline">通云：著甚死急，鼓粥饭气。</p></cb:div> <lb n="0034c20" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0034c2001">古之真人不知说生<note place="inline">至</note>是之谓真人。</p></cb:div> <lb n="0034c21" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0034c2101">不出，故出不诉；不入，故入不距。莫知其始也，莫知其 <lb n="0034c22" ed="J"/>终也。坦然受之，故喜；释然忘之，故复。道本自遗，岂劳 <lb n="0034c23" ed="J"/>心以损道？天非有耦，奚假人以助天？</p><p xml:id="pJ34p0034c2315" cb:place="inline">通云：无去无 <lb n="0034c24" ed="J"/>来亦无住。</p></cb:div> <lb n="0034c25" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0034c2501">若然者，其心志<note place="inline">至</note>而不自适其适者也。</p></cb:div> <lb n="0034c26" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0034c2601">兵非以为勇也，泽非以为爱也，无所为而为也，莫之 <lb n="0034c27" ed="J"/>至而至也。非圣人也，非仁人也，非贤人也，非君子也， <lb n="0034c28" ed="J"/>非士也，非役人也。智之无可智，愚之无可愚，贵之无 <lb n="0034c29" ed="J"/>可贵，贱之无可贱也。通于物者，和乐也，无适而不亲 <lb n="0034c30" ed="J"/>也。凄似秋，暖似春者，时也。忘利害，故利害不通也。损 <pb n="0035a" ed="J" xml:id="J34.B296.0035a"/> <lb n="0035a01" ed="J"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0035a0101" n="0035a0101"/><anchor xml:id="beg0035a0101" n="0035a0101"/>己<anchor xml:id="end0035a0101"/>以行其名也，亡身之不恤，不择真而任之也，是至 <lb n="0035a02" ed="J"/>人也。非然者，尊<anchor xml:id="nkr_note_add_0035a0201" n="0035a0201"/><anchor xml:id="beg0035a0201" n="0035a0201"/>己<anchor xml:id="end0035a0201"/>卑物，遗世厉俗，何为也？</p><p xml:id="pJ34p0035a0217" cb:place="inline">通云：渠 <lb n="0035a03" ed="J"/>无面目。<note place="inline">问：“何为其心志，其容寂，其颡颒？”答：“心非木石故志，容不景耀故寂，颡髅稿枯故颒。”</note></p></cb:div> <lb n="0035a04" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0035a0401">古之真人，其状義而不朋<note place="inline">至</note>是之谓真人。</p></cb:div> <lb n="0035a05" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0035a0501">状義而不名为義也，与人伍而不取其同也。无不足 <lb n="0035a06" ed="J"/>也，不相承也。随器，故绝方员；渺形，故无花实。邴邴，喜 <lb n="0035a07" ed="J"/>貌。喜非喜也，崔嶽嶽也，得<anchor xml:id="nkr_note_add_0035a0701" n="0035a0701"/><anchor xml:id="beg0035a0701" n="0035a0701"/>已<anchor xml:id="end0035a0701"/>而不<anchor xml:id="nkr_note_add_0035a0702" n="0035a0702"/><anchor xml:id="beg0035a0702" n="0035a0702"/>已<anchor xml:id="end0035a0702"/>也。滀，止也。其止 <lb n="0035a08" ed="J"/>进也与进也，其进止也其与世幷。厉乎其謷然高往 <lb n="0035a09" ed="J"/>乎！连卷乎不得而入也，悗悗乎默而不言也。宽然者 <lb n="0035a10" ed="J"/>其杀也，乃乃然与世俱也。感而应，无废事也。相与有 <lb n="0035a11" ed="J"/>足者，蹈于高丘，陟昆仑，遊廣莫耶！非夫有所虑而为 <lb n="0035a12" ed="J"/>之，非夫有所避而不为者也，而人遂以为勤行也，过 <lb n="0035a13" ed="J"/>矣！过矣！非一也，非不一也；好之也一也，不好之也一 <lb n="0035a14" ed="J"/>也。其一也一也，不一也一也。天耶？人耶？吾不得而名 <lb n="0035a15" ed="J"/>也。</p><p xml:id="pJ34p0035a1502" cb:place="inline">通云：前三三，後三三。</p></cb:div> <lb n="0035a16" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0035a1601">死生命也<note place="inline">至</note>一化之所待乎。</p></cb:div> <lb n="0035a17" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0035a1701">死生，旦暮也，人不得而与也，是物之恒情也。越死生 <lb n="0035a18" ed="J"/>谓之卓，離死生谓之真。身可爱也，命可致也。爱身故 <lb n="0035a19" ed="J"/>孝于亲，而况其进者乎！致身故忠于君，而况其进者 <lb n="0035a20" ed="J"/>乎！忘于江湖，忘于道德，尧与桀两忘也。善吾生，故善 <lb n="0035a21" ed="J"/>吾死也。壑可藏舟也，壑非壑也；泽可藏山也，泽非泽 <lb n="0035a22" ed="J"/>也。有负之而趋者，人不知也。人知大之藏小，而不知 <lb n="0035a23" ed="J"/>小之藏大也；人知有之遁无，而不知无之遁有也。有 <lb n="0035a24" ed="J"/>而适无，无而适有，来而适往，往而适来，死死生生，皆 <lb n="0035a25" ed="J"/>遁也。藏天下于天下，安所遁哉！人也，犹其为物也。化 <lb n="0035a26" ed="J"/>余为鱼，鱼乐也；化余为鸟，鸟乐也。形尽寓也，寓何所 <lb n="0035a27" ed="J"/>不乐哉！彭可也，殇可也，存可也，亡可也。无始无终，故 <lb n="0035a28" ed="J"/>一存而不丧也。万化之所宗，而一化之所待也。</p><p xml:id="pJ34p0035a2819" cb:place="inline">通 <lb n="0035a29" ed="J"/>云：王老师卖身去。</p></cb:div> <lb n="0035a30" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0035a3001">夫道有情有信<note place="inline">至</note>比于列星。</p></cb:div> <pb n="0035b" ed="J" xml:id="J34.B296.0035b"/> <lb n="0035b01" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0035b0101">疑有也，有情有信者也。疑无也，无为无形者也。可传 <lb n="0035b02" ed="J"/>耶？不可传耶？可得耶？不可得耶？鬼耶帝耶？天耶地耶？ <lb n="0035b03" ed="J"/>非道无以神，非道无以生耶？上下四方，推之而准，故 <lb n="0035b04" ed="J"/>一之者极，六之者极也。天地者，大气擧之，故称气母。 <lb n="0035b05" ed="J"/>维，地轴也。斗，天枢也。堪坯，兽形人面，以神得名也。冯 <lb n="0035b06" ed="J"/>夷，河伯也。肩吾，梁父之贵神也。黄帝，升鼎骑雲气上 <lb n="0035b07" ed="J"/>苍天。颛顼，冬帝，御玄堂。北极出天二亿三万有奇，禺 <lb n="0035b08" ed="J"/>强履其上。<name role="" type="person">西王母</name>宴穆满于瑶池，盖少廣也。五伯，商 <lb n="0035b09" ed="J"/>五伯，豕韦等是也。东维，汉津以东也。</p><p xml:id="pJ34p0035b0915" cb:place="inline">通云：乾峰柱 <lb n="0035b10" ed="J"/>杖子。</p></cb:div> <lb n="0035b11" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0035b1101">南伯子葵问乎女偊曰<note place="inline">至</note>参寥闻之疑始。</p></cb:div> <lb n="0035b12" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0035b1201">外天下而後外物，外物而後外生，外生而後朝彻。由 <lb n="0035b13" ed="J"/>外而内，由远而近也。不见天下，不见物，不见<anchor xml:id="nkr_note_add_0035b1301" n="0035b1301"/><anchor xml:id="beg0035b1301" n="0035b1301"/>己<anchor xml:id="end0035b1301"/>，故无 <lb n="0035b14" ed="J"/>今无古，无生无不生也。将之不得也，迎之不得也，毁 <lb n="0035b15" ed="J"/>之不得也，成之不得也。可将也，可迎也，可毁也，可成 <lb n="0035b16" ed="J"/>也，撄之而无不寧也。感物而应，未尝动也。副墨疑可 <lb n="0035b17" ed="J"/>见也，雒诵疑可闻也，瞻明犹未離乎目也，聂许犹未 <lb n="0035b18" ed="J"/>離乎耳也，需役未離乎动者也，于讴未離乎言者也。 <lb n="0035b19" ed="J"/>玄冥莫也，冥冥故莫也。参寥独也，寥寥故独也。疑自 <lb n="0035b20" ed="J"/>此始也。无始故疑始，疑始故无始也。</p><p xml:id="pJ34p0035b2015" cb:place="inline">通云：不是心， <lb n="0035b21" ed="J"/>不是<persName>佛</persName>，不是物。<note place="inline">问：“何谓有圣人之道，无圣人之才；有圣人之才，无圣人之用？”答：“只得其体， <lb n="0035b22" ed="J"/>不得其用；只得其用，不得其体。”问：“何谓杀生者不死？”答：“护生须用杀。”问：“何谓撄寧？”答：“只在六根门头，却不 <lb n="0035b23" ed="J"/>被他汚染。”</note></p></cb:div> <lb n="0035b24" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0035b2401">子祀子与子犁子来<note place="inline">至</note>成然寐，蘧然觉。</p></cb:div> <lb n="0035b25" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0035b2501">死生存亡一体也，何为是拘拘者哉。曲偻，佝偻也。背 <lb n="0035b26" ed="J"/>高，故五俞在上。句赘，顶槌也。阴阳之气虽有沴乎，其 <lb n="0035b27" ed="J"/>心乃闲然无事者也。跰跹而行，心闲然无事也。臂之 <lb n="0035b28" ed="J"/>左可为鸡也，臂之右可为弹也，尻可为轮也，神可为 <lb n="0035b29" ed="J"/>马也。然则吾何择哉，吾安往不适哉。叱避，谓叱之使 <lb n="0035b30" ed="J"/>避也。无怛化，无以死伤生，使彼化者增忉怛也。鼠肝 <pb n="0035c" ed="J" xml:id="J34.B296.0035c"/> <lb n="0035c01" ed="J"/>耶，虫臂耶，魂气则无不之也，无不之也。骨肉复归于 <lb n="0035c02" ed="J"/>土，命也。善吾生，善吾死，故生有所不欣而死有所不 <lb n="0035c03" ed="J"/>恤也。人可也，物可也，鼠有大于肝，虫有大于臂也。生 <lb n="0035c04" ed="J"/>死，寐觉也。</p><p xml:id="pJ34p0035c0405" cb:place="inline">通云：回途别著破襕衫。<note place="inline">问：“不能自解，物有结之，六解一 <lb n="0035c05" ed="J"/>亡，与楞严同義否？”答云：“是。”</note></p></cb:div> <lb n="0035c06" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0035c0601">子桑户孟子反子琴张<note place="inline">至</note>天之小人也。</p></cb:div> <lb n="0035c07" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0035c0701">相与于无相与，相为于无相为，人也而天者也，临尸 <lb n="0035c08" ed="J"/>而哭是也。猗，语词。人死则化为异物，有情无情，吾同 <lb n="0035c09" ed="J"/>体也，故曰假于异物，托于同体。戮民犹天刑也，有事 <lb n="0035c10" ed="J"/>无事，无事有事，故常在定。畴于天，侔于天，进人而天 <lb n="0035c11" ed="J"/>者也，天之君子也。</p><p xml:id="pJ34p0035c1108" cb:place="inline">通云：不借借。<note place="inline">问：“何谓莫然有问？”答：“莫然，忽然也。有 <lb n="0035c12" ed="J"/>间，犹顷之也。”</note></p></cb:div> <lb n="0035c13" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0035c1301">颜回问仲尼曰：孟孙才其母死<note place="inline">至</note>乃入于寥天 <lb n="0035c14" ed="J"/>一。</p></cb:div> <lb n="0035c15" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0035c1501">简，谓忽然若遗也。死者，化物也。使死而有知也，岂犹 <lb n="0035c16" ed="J"/>待夫不知之化者哉。不知之化，谓後死者也。且生与 <lb n="0035c17" ed="J"/>死各不相及也，各不相知也。方将化矣，恶知不化者 <lb n="0035c18" ed="J"/>哉。方将不化矣，恶知<anchor xml:id="nkr_note_add_0035c1801" n="0035c1801"/><anchor xml:id="beg0035c1801" n="0035c1801"/>已<anchor xml:id="end0035c1801"/>化者哉。死生，梦觉也，何为是 <lb n="0035c19" ed="J"/>规规者哉。矧吾与汝皆梦也，梦未觉者也。彼死者，形 <lb n="0035c20" ed="J"/>可骇而心无损也，旦易其宅而情非死也。孟孙氏，觉 <lb n="0035c21" ed="J"/>者也，人哭亦哭，是其所以宜也，乃宜也。吾者，从我得 <lb n="0035c22" ed="J"/>称也。执形而命之曰吾，遂相与吾之耳矣。虽然，吾得 <lb n="0035c23" ed="J"/>我哉，我丧我哉。浸假而我化为鸟，鸟一我也；浸假而 <lb n="0035c24" ed="J"/>我化为鱼，鱼一我也。我无定属，我有定称哉？生耶死 <lb n="0035c25" ed="J"/>耶？觉耶梦耶？物耶我耶？未知其谁适也。歌者何也，哭 <lb n="0035c26" ed="J"/>者何也，所造无非适也。不假笑也，有时献笑，喜与意 <lb n="0035c27" ed="J"/>俱也。辗然可也，排之不得也。安其排，故不及排；去其 <lb n="0035c28" ed="J"/>化，故忘于化。乃入于寥廓之区，与天一也。</p><p xml:id="pJ34p0035c2817" cb:place="inline">通云：曹 <lb n="0035c29" ed="J"/>山孝满。</p></cb:div> <lb n="0035c30" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0035c3001">意而子见许由<note place="inline">至</note>此所遊<anchor xml:id="nkr_note_add_0035c3001" n="0035c3001"/><anchor xml:id="beg0035c3001" n="0035c3001"/>已<anchor xml:id="end0035c3001"/>。</p></cb:div> <pb n="0036a" ed="J" xml:id="J34.B296.0036a"/> <lb n="0036a01" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0036a0101">轵，犹只也。躬仁義，适以仁義黥汝也；明是非，适以是 <lb n="0036a02" ed="J"/>非劓汝也；无莊以美，故失其美；據梁以力，故失其力； <lb n="0036a03" ed="J"/>黄帝以知，故忘其知。炉锤者，未可少也。息我黥，補我 <lb n="0036a04" ed="J"/>劓，冥乎仁義是非之藩而起化埋也，吾何为不可哉？ <lb n="0036a05" ed="J"/>许由曰：“是也，此天遊也。”</p><p xml:id="pJ34p0036a0510" cb:place="inline">通云：红炉大冶。<note place="inline">问：“何为秉成？”答：“成者， <lb n="0036a06" ed="J"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0036a0601" n="0036a0601"/><anchor xml:id="beg0036a0601" n="0036a0601"/>已<anchor xml:id="end0036a0601"/>然者也。因其<anchor xml:id="nkr_note_add_0036a0602" n="0036a0602"/><anchor xml:id="beg0036a0602" n="0036a0602"/>已<anchor xml:id="end0036a0602"/>然，谓之乘成。”</note></p></cb:div> <lb n="0036a07" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0036a0701">颜回曰：回益矣<note place="inline">至</note>丘也请从而後也。</p></cb:div> <lb n="0036a08" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0036a0801">冥情故绝好，任运故不常。同者，冥情者也；化者，任运 <lb n="0036a09" ed="J"/>者也。堕肢体，黜聪明，回殆庶矣。</p><p xml:id="pJ34p0036a0913" cb:place="inline">通云：绝後再苏。<note place="inline">问：“林 <lb n="0036a10" ed="J"/>以坐忘为面壁，是否？”答曰：“瞌睡汉。”</note></p></cb:div> <lb n="0036a11" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0036a1101">子舆与子桑友<note place="inline">至</note>然而至此极者，命也夫。</p></cb:div> <lb n="0036a12" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0036a1201">贫也，非病也。安之若命，哀乐不入也。</p><p xml:id="pJ34p0036a1215" cb:place="inline">通云：不妨疑 <lb n="0036a13" ed="J"/>著。</p></cb:div></cb:div> <lb n="0036a14" ed="J"/><cb:div type="other"><cb:mulu level="1" type="其他">应帝王</cb:mulu><head>应帝王</head> <lb n="0036a15" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0036a1501">有道本，有化迹，帝王者迹也，所以应之者本也。</p><p xml:id="pJ34p0036a1519" cb:place="inline">通 <lb n="0036a16" ed="J"/>云：苔生玉殿。</p></cb:div> <lb n="0036a17" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0036a1701">啮缺问于王倪<note place="inline">至</note>行以告蒲衣子。</p></cb:div> <lb n="0036a18" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0036a1801">胡然而问也？胡然而不知也？相与于无相与也，喜也， <lb n="0036a19" ed="J"/>必有以也。</p><p xml:id="pJ34p0036a1905" cb:place="inline">通云：一场懡<g ref="#CB01334">㦬</g>。</p></cb:div> <lb n="0036a20" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0036a2001">蒲衣子曰：乃今知之乎<note place="inline">至</note>而未始入于非人。</p></cb:div> <lb n="0036a21" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0036a2101">与为马耶？与为牛耶？与造物者遊耶？去智与故，以情 <lb n="0036a22" ed="J"/>信之。德任真而不任伪也。不出也，不入也。其人耶？其 <lb n="0036a23" ed="J"/>非人耶？</p><p xml:id="pJ34p0036a2304" cb:place="inline">通云：披毛戴角是类堕。</p></cb:div> <lb n="0036a24" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0036a2401">肩吾见狂接舆<note place="inline">至</note>而曾二虫之无知。</p></cb:div> <lb n="0036a25" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0036a2501">告我，语我来也。以经为式，以義为度，所谓以治治之 <lb n="0036a26" ed="J"/>者也。以治治之，未若以不治治之也。圣人之治之也， <lb n="0036a27" ed="J"/>治内而<anchor xml:id="nkr_note_add_0036a2701" n="0036a2701"/><anchor xml:id="beg0036a2701" n="0036a2701"/>已<anchor xml:id="end0036a2701"/>，岂治外乎？无乎不正，故无乎不行也，尽矣。</p> <lb n="0036a28" ed="J"/><p xml:id="pJ34p0036a2801">通云：牛胃中经冬过夏。</p></cb:div> <lb n="0036a29" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0036a2901">天根遊于殷阳<note place="inline">至</note>天下治矣。</p></cb:div> <lb n="0036a30" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0036a3001">厌，足也。何帠，一作何故，一作何为？余曰：帠，犹系也。去 <pb n="0036b" ed="J" xml:id="J34.B296.0036b"/> <lb n="0036b01" ed="J"/>矣天根，无落吾事。</p><p xml:id="pJ34p0036b0108" cb:place="inline">通云：我不暇为汝说。</p></cb:div> <lb n="0036b02" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0036b0201">阳子居见老聃<note place="inline">至</note>如是者可此明王乎。</p></cb:div> <lb n="0036b03" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0036b0301">质敏故所向疾，气刚故能强梁，心开故物彻而疏明， <lb n="0036b04" ed="J"/>志专故学道不倦。此恒人之见多，而至人之见少也。</p> <lb n="0036b05" ed="J"/><p xml:id="pJ34p0036b0501">通云：有多少伎俩？</p></cb:div> <lb n="0036b06" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0036b0601">老聃曰：是于圣人也<note place="inline">至</note>如是者可比明王乎。</p></cb:div> <lb n="0036b07" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0036b0701">胥，贱役也。技者，艺能之末。系，累也。劳形沐心，徒自苦 <lb n="0036b08" ed="J"/>也。田，佃也。便，捷也。牦，犹狸也。他他借借，猎者众也。虎 <lb n="0036b09" ed="J"/>豹之文，猿狙之捷，皆以技系。功高者，狗也。执牦而归， <lb n="0036b10" ed="J"/>往就烹鼎，则何为者也？此而云圣人乎？</p><p xml:id="pJ34p0036b1016" cb:place="inline">通云：死汉。</p></cb:div> <lb n="0036b11" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0036b1101">阳子居蹴然曰<note place="inline">至</note>遊于无有者也。</p></cb:div> <lb n="0036b12" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0036b1201">击壤而歌，何也？</p><p xml:id="pJ34p0036b1207" cb:place="inline">通云：当时但展两手。</p></cb:div> <lb n="0036b13" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0036b1301">郑有神巫曰季咸<note place="inline">至</note>尝试与来，以予示之。</p></cb:div> <lb n="0036b14" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0036b1401">郑人怪之，故弃而走。既其文，未既其实，抑未知其诚 <lb n="0036b15" ed="J"/>然否也。卵者，物之始形者也。知其雄，守其雌，无名无 <lb n="0036b16" ed="J"/>形，何卵之有？列子者，以道自豐，而欲使人必信<anchor xml:id="nkr_note_add_0036b1601" n="0036b1601"/><anchor xml:id="beg0036b1601" n="0036b1601"/>己<anchor xml:id="end0036b1601"/>也， <lb n="0036b17" ed="J"/>宜使人得而相之也。相，视也。</p><p xml:id="pJ34p0036b1712" cb:place="inline">通云：洞山土地，三十 <lb n="0036b18" ed="J"/>年不见洞山。</p></cb:div> <lb n="0036b19" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0036b1901">明日，列子与之见壶子<note place="inline">至</note>因以为波流故逃也。</p></cb:div> <lb n="0036b20" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0036b2001">湿灰，委灰也。地不无文，顺地也。颓然不震，杂然不正， <lb n="0036b21" ed="J"/>亡名亡德，窟于委灰，是杜德也。权，用也。杜权，未杜德 <lb n="0036b22" ed="J"/>也。权杜而实不杜也，故易见也。天壤，天区也。发于踵， <lb n="0036b23" ed="J"/>非息于踵也，故其善犹见也。不齐，谓不定不动也。太 <lb n="0036b24" ed="J"/>空冲然，物莫能勝，故视之不齐也。衡者，平之機也。与 <lb n="0036b25" ed="J"/>为高，与为下，故不齐也。审，渖也，沫也。一曰水停为审， <lb n="0036b26" ed="J"/>缓而详也。鲵桓，鱼所盘曲也。渊有九，此处三焉，其息 <lb n="0036b27" ed="J"/>深也。虚而逶迤，莫知谁何而始惝然失也。示之以宗 <lb n="0036b28" ed="J"/>也。宗者，极也，返其宜也。</p><p xml:id="pJ34p0036b2810" cb:place="inline">通云：国师在三藏眼睛裡。</p></cb:div> <lb n="0036b29" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0036b2901">然後列子自以为未始学<note place="inline">至</note>一以是终。</p></cb:div> <lb n="0036b30" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0036b3001">豕，人也。人，豕也。人立而啼者，豕也。忘乎物，故一之也。 <pb n="0036c" ed="J" xml:id="J34.B296.0036c"/> <lb n="0036c01" ed="J"/>遗事，故不亲事。纷然者，应量之迹，而抱蜀者自封也。 <lb n="0036c02" ed="J"/>一以是终，故莫知其终也。</p><p xml:id="pJ34p0036c0211" cb:place="inline">通云：孛荷，孛荷。又云：苕 <lb n="0036c03" ed="J"/>帚，粪箕。</p></cb:div> <lb n="0036c04" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0036c0401">无为名尸<note place="inline">至</note>故能勝物而不殇。</p></cb:div> <lb n="0036c05" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0036c0501">不以名也，不以谋也，不以事也，不以知也，如镜照物， <lb n="0036c06" ed="J"/>虚之至也。夫镜何有哉？</p><p xml:id="pJ34p0036c0610" cb:place="inline">通云：打破镜来，与汝相见。</p></cb:div> <lb n="0036c07" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0036c0701">南海之帝为倏<note place="inline">至</note>七日而浑沌死。</p></cb:div> <lb n="0036c08" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0036c0801">将欲剖吾朴也，不知其丧吾榖也。谷神不死。</p><p xml:id="pJ34p0036c0818" cb:place="inline">通云： <lb n="0036c09" ed="J"/>凿开五位，裂破三玄，是死句不是活句？</p></cb:div></cb:div> </body> <back> <cb:div type="apparatus"> <head>挍注</head> <p> <app from="#beg0027a0401" to="#end0027a0401"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0027a1801" to="#end0027a1801"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0027a2201" to="#end0027a2201"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0027a2601" to="#end0027a2601"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0027b1401" to="#end0027b1401"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">踞</lem><rdg wit="#wit.orig"><g ref="#CB21410">󵎢</g></rdg></app> <app from="#beg0027b1402" to="#end0027b1402"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">麈</lem><rdg wit="#wit1">尘</rdg></app> <app from="#beg0027b1901" to="#end0027b1901"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0027b2001" to="#end0027b2001"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0027c0801" to="#end0027c0801"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0028b0601" to="#end0028b0601"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0028c0801" to="#end0028c0801"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0028c0802" to="#end0028c0802"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0028c0803" to="#end0028c0803"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0028c1001" to="#end0028c1001"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0029a2701" to="#end0029a2701"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">耦</lem><rdg wit="#wit.orig"><g ref="#CB21399">󵎗</g></rdg></app> <app from="#beg0029b1901" to="#end0029b1901"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0029b2001" to="#end0029b2001"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0029c0401" to="#end0029c0401"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0029c1801" to="#end0029c1801"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0030a0901" to="#end0030a0901"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0030a2401" to="#end0030a2401"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0030a2402" to="#end0030a2402"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0030b0801" to="#end0030b0801"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0030b1901" to="#end0030b1901"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0030b1902" to="#end0030b1902"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0030c1001" to="#end0030c1001"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0030c1002" to="#end0030c1002"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0030c1401" to="#end0030c1401"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0030c3001" to="#end0030c3001"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0031a0401" to="#end0031a0401"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0031a0402" to="#end0031a0402"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0031b1001" to="#end0031b1001"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0031b1101" to="#end0031b1101"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0031c2501" to="#end0031c2501"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0032a1501" to="#end0032a1501"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0032b0601" to="#end0032b0601"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0032b1801" to="#end0032b1801"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">采</lem><rdg wit="#wit.orig">辨</rdg></app> <app from="#beg0032c1201" to="#end0032c1201"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0032c1202" to="#end0032c1202"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0032c1203" to="#end0032c1203"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0032c1401" to="#end0032c1401"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0032c1501" to="#end0032c1501"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0032c2001" to="#end0032c2001"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0033a1201" to="#end0033a1201"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0033a1401" to="#end0033a1401"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0033a2001" to="#end0033a2001"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0033a2301" to="#end0033a2301"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0033a2302" to="#end0033a2302"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0033a2401" to="#end0033a2401"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已<note type="cf1">T48n2003_p0176b11</note><note type="cf2">X78n1553_p0488c15</note></lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0033a2402" to="#end0033a2402"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0033a2501" to="#end0033a2501"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0033a2502" to="#end0033a2502"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0033a2801" to="#end0033a2801"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0033a2802" to="#end0033a2802"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0033b0601" to="#end0033b0601"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0033b1501" to="#end0033b1501"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0033b1601" to="#end0033b1601"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0033b1602" to="#end0033b1602"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0033b2201" to="#end0033b2201"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">杙</lem><rdg wit="#wit.orig"><g ref="#CB01666">杙</g></rdg></app> <app from="#beg0033c0701" to="#end0033c0701"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0033c2001" to="#end0033c2001"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0034a1501" to="#end0034a1501"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0034b0401" to="#end0034b0401"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0034b0501" to="#end0034b0501"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0034b1701" to="#end0034b1701"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0034b2401" to="#end0034b2401"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0035a0101" to="#end0035a0101"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0035a0201" to="#end0035a0201"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0035a0701" to="#end0035a0701"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0035a0702" to="#end0035a0702"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0035b1301" to="#end0035b1301"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0035c1801" to="#end0035c1801"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0035c3001" to="#end0035c3001"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0036a0601" to="#end0036a0601"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0036a0602" to="#end0036a0602"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0036a2701" to="#end0036a2701"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0036b1601" to="#end0036b1601"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> </p> </cb:div> <cb:div type="add-notes"> <head>新增挍注</head> <p> <note n="0027a0401" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0027a0401">己【CB】，巳【嘉兴】</note> <note n="0027a1801" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0027a1801">已【CB】，巳【嘉兴】</note> <note n="0027a2201" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0027a2201">已【CB】，巳【嘉兴】</note> <note n="0027a2601" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0027a2601">已【CB】，巳【嘉兴】</note> <note n="0027b1401" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0027b1401">踞【CB】，<g ref="#CB21410">󵎢</g>【嘉兴】</note> <note n="0027b1402" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0027b1402">麈【CB】，尘【嘉兴-CB】</note> <note n="0027b1901" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0027b1901">己【CB】，巳【嘉兴】</note> <note n="0027b2001" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0027b2001">已【CB】，巳【嘉兴】</note> <note n="0027c0801" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0027c0801">已【CB】，巳【嘉兴】</note> <note n="0028b0601" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0028b0601">己【CB】，巳【嘉兴】</note> <note n="0028c0801" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0028c0801">己【CB】，巳【嘉兴】</note> <note n="0028c0802" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0028c0802">己【CB】，巳【嘉兴】</note> <note n="0028c0803" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0028c0803">己【CB】，巳【嘉兴】</note> <note n="0028c1001" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0028c1001">己【CB】，巳【嘉兴】</note> <note n="0029a2701" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0029a2701">耦【CB】，<g ref="#CB21399">󵎗</g>【嘉兴】</note> <note n="0029b1901" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0029b1901">已【CB】，巳【嘉兴】</note> <note n="0029b2001" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0029b2001">已【CB】，巳【嘉兴】</note> <note n="0029c0401" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0029c0401">已【CB】，巳【嘉兴】</note> <note n="0029c1801" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0029c1801">已【CB】，巳【嘉兴】</note> <note n="0030a0901" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0030a0901">已【CB】，巳【嘉兴】</note> <note n="0030a2401" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0030a2401">已【CB】，巳【嘉兴】</note> <note n="0030a2402" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0030a2402">已【CB】，巳【嘉兴】</note> <note n="0030b0801" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0030b0801">已【CB】，巳【嘉兴】</note> <note n="0030b1901" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0030b1901">已【CB】，巳【嘉兴】</note> <note n="0030b1902" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0030b1902">已【CB】，巳【嘉兴】</note> <note n="0030c1001" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0030c1001">已【CB】，巳【嘉兴】</note> <note n="0030c1002" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0030c1002">已【CB】，巳【嘉兴】</note> <note n="0030c1401" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0030c1401">己【CB】，巳【嘉兴】</note> <note n="0030c3001" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0030c3001">已【CB】，巳【嘉兴】</note> <note n="0031a0401" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0031a0401">已【CB】，巳【嘉兴】</note> <note n="0031a0402" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0031a0402">已【CB】，巳【嘉兴】</note> <note n="0031b1001" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0031b1001">已【CB】，巳【嘉兴】</note> <note n="0031b1101" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0031b1101">已【CB】，巳【嘉兴】</note> <note n="0031c2501" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0031c2501">已【CB】，巳【嘉兴】</note> <note n="0032a1501" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0032a1501">已【CB】，巳【嘉兴】</note> <note n="0032b0601" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0032b0601">已【CB】，巳【嘉兴】</note> <note n="0032b1801" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0032b1801">采【CB】，辨【嘉兴】</note> <note n="0032c1201" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0032c1201">己【CB】，巳【嘉兴】</note> <note n="0032c1202" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0032c1202">己【CB】，巳【嘉兴】</note> <note n="0032c1203" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0032c1203">己【CB】，巳【嘉兴】</note> <note n="0032c1401" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0032c1401">已【CB】，巳【嘉兴】</note> <note n="0032c1501" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0032c1501">已【CB】，巳【嘉兴】</note> <note n="0032c2001" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0032c2001">已【CB】，巳【嘉兴】</note> <note n="0033a1201" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0033a1201">已【CB】，巳【嘉兴】</note> <note n="0033a1401" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0033a1401">已【CB】，巳【嘉兴】</note> <note n="0033a2001" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0033a2001">已【CB】，巳【嘉兴】</note> <note n="0033a2301" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0033a2301">已【CB】，巳【嘉兴】</note> <note n="0033a2302" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0033a2302">已【CB】，巳【嘉兴】</note> <note n="0033a2401" resp="#resp1" type="add" cb:note_key="J34.0033a24.16" target="#nkr_note_add_0033a2401">已【CB】，巳【嘉兴】</note> <note n="0033a2402" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0033a2402">已【CB】，巳【嘉兴】</note> <note n="0033a2501" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0033a2501">已【CB】，巳【嘉兴】</note> <note n="0033a2502" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0033a2502">已【CB】，巳【嘉兴】</note> <note n="0033a2801" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0033a2801">己【CB】，巳【嘉兴】</note> <note n="0033a2802" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0033a2802">己【CB】，巳【嘉兴】</note> <note n="0033b0601" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0033b0601">已【CB】，巳【嘉兴】</note> <note n="0033b1501" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0033b1501">己【CB】，巳【嘉兴】</note> <note n="0033b1601" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0033b1601">己【CB】，巳【嘉兴】</note> <note n="0033b1602" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0033b1602">己【CB】，巳【嘉兴】</note> <note n="0033b2201" resp="#resp1" type="add" cb:note_key="J34.0033b22.02" target="#nkr_note_add_0033b2201">杙【CB】，<g ref="#CB01666">杙</g>【嘉兴】</note> <note n="0033c0701" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0033c0701">已【CB】，巳【嘉兴】</note> <note n="0033c2001" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0033c2001">己【CB】，巳【嘉兴】</note> <note n="0034a1501" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0034a1501">已【CB】，巳【嘉兴】</note> <note n="0034b0401" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0034b0401">已【CB】，巳【嘉兴】</note> <note n="0034b0501" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0034b0501">己【CB】，巳【嘉兴】</note> <note n="0034b1701" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0034b1701">已【CB】，巳【嘉兴】</note> <note n="0034b2401" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0034b2401">己【CB】，巳【嘉兴】</note> <note n="0035a0101" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0035a0101">己【CB】，巳【嘉兴】</note> <note n="0035a0201" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0035a0201">己【CB】，巳【嘉兴】</note> <note n="0035a0701" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0035a0701">已【CB】，巳【嘉兴】</note> <note n="0035a0702" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0035a0702">已【CB】，巳【嘉兴】</note> <note n="0035b1301" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0035b1301">己【CB】，巳【嘉兴】</note> <note n="0035c1801" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0035c1801">已【CB】，巳【嘉兴】</note> <note n="0035c3001" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0035c3001">已【CB】，巳【嘉兴】</note> <note n="0036a0601" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0036a0601">已【CB】，巳【嘉兴】</note> <note n="0036a0602" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0036a0602">已【CB】，巳【嘉兴】</note> <note n="0036a2701" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0036a2701">已【CB】，巳【嘉兴】</note> <note n="0036b1601" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0036b1601">己【CB】，巳【嘉兴】</note> </p> </cb:div> </back></text></TEI>